Ֆրիկի իրավական և քաղաքական հայացքները - Ալեքսանյան Ալվարդ (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն, 2024)
Ֆրիկը (1230-1310 թ․թ․) միջնադարյան հայ աշխարհիկ պոեզիայի տաղանդավոր և ինքնատիպ ներկայացուցիչներից է։ Նա պատմության մեջ մնացել է, որպես բանաստեղծ, սակայն հարկ է նկատել, որ մեզ հասած իր սակավաթիվ ստեղծագործություններում անդրադարձել է բազմասպեկտ իրավաքաղաքական և կրոնական խնդիրների։ Նա միջնադարյան գրական աշխարհիկ – ժաղավրդավարական հոսանքի հետևողական շարունակողն ու զարգացնողն էր։ Ազատ չլինելով միջնադարյան կրոնական գաղափարախոսությունից, իդեալիստական աշխարհայեցության մեջ մտցրել է քննադատությունը և վերլուծությունը։ Նրա աշխարհիկ տաղերի թեմաներից մեկը հայ ժողովրդի պատամական ճակատագիրն է, Հայաստանի ընչազուրկ բնակչության քաղաքական, տնտեսական, իրավական ծանր վիճակիը 13-րդ դարում մոնղոլ թաթարների տիրապետության ժամանակ։ Իր բողոքն է արտահայտել տիրող անօրինականությունների, անհավասարության, անարդարության դեմ։ Նա այն համոզմունքն է հայտնել, որ կլինեն քաղաքական փոփոխություններ և վերջ կտրվի թաթարական թագավորությանը։ նա հավատացած էր, որ քրիստոնեական աշխարհում լինելու է ազատություն, խաղաղություն և հավասարություն, որը հնարավոր է միայն քաղաքական իշխանության վերափոխմամբ։ Քրիստոնեաների մեջ փնտրում էր այն թագավորին, ով պիտի օգնության հասներ անօրենների կողմից տանջվող և կոտորվող քրիստոնյաներին։ Ֆրիկը ազգային –քաղաքական խնդիրների հետ միաժամանակ անդրադարձել է նաև հասարակական –տնտեսական, դասակարգային և ընդհանուր համամարդկային խնդիրների։ Նա շատ վաղ է նկատել հասարակության մեջ գոյություն ունեցող անարդարությունները և անհավասարությունները, հասարակության սոցիալական շերտավորումը երկու հակադիր դասակարգի՝ ունևորների և ունեզուրկների, որոնք բացատրել է ոչ թե աստվածային նախախնամությամբ , այլ հասարակական հարաբերություններով։ Արտահայտել է մարդկանց ի ծնե հավասարության, կամքի ազատության գաղափարները Ֆրիկը տաղերում, խրատներում դատապարտել է ժամանակի հանրային և անձնական արատավոր բարքերը և արգելքների և խրատների ձևով սահմանել հայ հասարակության բոլոր խավերի վարքագծի ու ապրելակերպի նորմեր։