Արդարադատության և դատական վերահսկողությանվարչադատավարական փոխհարաբերությունները - Խանդանյան, Ռաֆիկ (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն, 2024)
Հոդվածում ներկայացված է արդարադատության և դատական վերահսկողությանփոխհարաբերությունների խորը և բազմակողմանի վերլուծություն վարչական դատավարականհարաբերությունների շրջանակներում։ Առաջին հերթին անդրադարձ է կատարվում տեսական այնհիմնախնդիրներին, որոնք առնչվում են արդարադատության և դատական վերահսկողությանսահմաններին ու կիրառման տարբերակներին։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է ցույց տալ, թեինչպիսի դեր ունեն արդարադատությունն ու դատական վերահսկողությունը ՀՀ վարչականդատավարությունում, և ինչպես են դրանք անդրադառնում նորմատիվ իրավական ակտերիօրինականության և վարչական մարմինների գործունեության վրա։Աշխատանքում ընդգծվում է, որ դատական վերահսկողությունը, լինելով արդարադատության մաս,իրավական պետությունում կարևոր գործիք է, որն ապահովում է վարչական մարմինների որոշումներիօրինականությունը։ Անդրադարձ է կատարվում ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դատականվերահսկողության ձևերին՝ ներկայացնելով նրանց գործառութային նշանակությունը վարչական,քրեական և սահմանադրական դատավարություններում։Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորմատիվ իրավական ակտերի նկատմամբ դատականվերահսկողությանը՝ ընդգծելով, որ այդ գործընթացը կարևոր է պետական կառավարման ոլորտումօրինականության ապահովման համար։ Հոդվածում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են դատարաններնիրականացնում նորմատիվ իրավական ակտերի օրինականության ստուգումը, և ինչպես է դաարտացոլվում ՀՀ դատական պրակտիկայում։ Վերլուծվում է նաև վարչական արդարադատության ևվարչական պատասխանատվության ենթարկելու ընթացակարգերի փոխկապակցվածությունը՝ նշելով, որվարչական արդարադատությունն ունի իր յուրահատկությունները, որոնք կարևոր են վարչականմարմինների և մասնավոր անձանց միջև վեճերի լուծման ժամանակ։Հոդվածում քննարկվում է նաև ուղղակի և անուղղակի դատական վերահսկողության միջև եղած տարբերությունը՝ առանձնացնելով վերացական և կոնկրետ վերահսկողության ձևերը։ Ուղղակիդատական վերահսկողությունը դիտարկվում է որպես նորմատիվ իրավական ակտերի օրինականությանանմիջական ստուգման գործընթաց, մինչդեռ անուղղակի վերահսկողությունը իրականացվում է, երբդատարանը որևէ կոնկրետ գործի քննարկման ժամանակ ստիպված է լինում անդրադառնալօրինականության խնդրին։Հոդվածի եզրափակիչ մասում նշվում է, որ արդարադատությունն ու դատական վերահսկողությունըվարչական դատավարական հարաբերություններում խիստ փոխկապակցված են, ինչը նպաստում էիրավական պետության զարգացմանը և պետական մարմինների հաշվետվողականության բարձրացմանը։
Keywords: Արդարադատություն; Դատական վերահսկողություն; Վարչական դատավարություն; Նորմատիվ իրավական ակտեր; Իրավական պետություն; Ուղղակի դատական վերահսկողություն; Անուղղակի դատական վերահսկողություն; Նորմավերահսկողություն; ՀՀ դատական համակարգ; Օրենքի գերակայություն