Ծովածին նժույգի առասպելույթի արտացոլումը հայկական հեքիաթներում և դիցավեպում - Դալալյան, Տորք (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Բանասիրություն, 2022)
Ծովը և ջուրը հնուց ի վեր համարվել են կյանքի սկզբնավորման և հարատևության խորհրդանիշ, հետևաբար նաև առասպելական շատ կենդանիների ու էակների վերագրվել է ծովային/ջրային ծագում։ Բացառություն չեն հրեղեն ձիերը/նժույգները, որոնք հաճախ անքակտելիորեն կապված են վիպական կամ հեքիաթային դյուցազունների կերպարներին ու նրանց հիմնական փոխադրամիջոցն են վիպական տարբեր ստեղծագործություններում։ Թեև հրեղեն ձիերը, հերոսներին սրընթաց տեղափոխելով տարածության և ժամանակի միջով, ճախրում են երկնքում, սակայն նրանց ծագումնավայրը համարվում է ծովը։ Դրանով իսկ առասպելական նժույգն իր բնույթով նույնանում է երկնակամարով շարժվող արևին, որի դիցաբանական սկզբնամայրը նույնպես ծովն է։ Հոդվածում հայ վիպական բանահյուսության տվյալներով քննության է առնվում ծովածին առասպելական նժույգի մոտիվը, որում միահյուսված է արևի, ձիու և ջրի/ծովի պաշտամունքը։ Թեև բանահյուսական կոնկրետ ժանրերում այն արտահայտվում է իբրև մոտիվ, սակայն համեմատական առասպելաբանության տեսանկյունից՝ ծովածին նժույգի մոտիվը միանգամայն դիտարկելի է որպես առասպելույթ, որի հնությունը հասնում է առնվազն վայրի ձիու ընտելացման ժամանակները։
Keywords: ծով; նժույգ; արև; լուսաբաց; մայրամուտ; երկվորյակ; նախամայր