ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԻՐՈՒՅԹՆԵՐԻ ԵՎ ՀՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ Վ. ՊԻԿՈՒԼԻ «ՖԱՎՈՐԻՏ» ՎԵՊՈՒՄ - Ծատուրյան, Լիլիթ (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Բանասիրություն, 2025)
Պատմավեպերի, պատմական ստեղծագործությունների թարգմանության ժամանակ բառային փոխակերպումներն անխուսափելի են հատկապես այն պատճառով, որ տեքստում պատկերված ժամանակաշրջանի լեզվական ոճավորման հիմնական միջոցները բառային և քերականական հնաբանություններն են, իսկ դրանց թարգմանությունը առավել դժվար է: Պատմական ստեղծագործությունների թարգմանության ժամանակ հատկապես կարևորվում է պատմաբառերի և հնաբառերի թարգմանությունը, քանի որ առաջանում է բնագրի լեզվի ազգային և պատմական կոլորիտը փո-խանցելու մեծ և կարևոր խնդիր: Թարգմանության տեսության մեջ սովորաբար առանձնացնում են իրույթը հաղորդելու երկու տարբերակ՝ տառադարձում և թարգմանություն: Վ. Պիկուլի «Ֆավորիտ» վեպի հայերեն թարգմանության մեջ թարգմանիչը՝ Վ. Վարդանյանը, կիրառել է պատմական իրույթները (ռեալիա) և հնաբանությունները փոխանցելու նշված տարբերակները՝ պայմանավորված մի շարք հանգամանքներով: Այն դեպքերում, երբ վեպի պատմական կոլորիտը, ժամանակաշրջանը, միջավայրը պատկերելու և խիստ ընդգծելու կարիք է եղել թարգմանիչը, պահպանել է տվյալ իրույթները՝ պարզապես տառադարձելով դրանք՝ առանց հավելյալ բացատ-րությունների, իսկ որոշ դեպքերում տալով դրանց նկարագրությունը: Այն իրույթների թարգմանությունը, որոնք հայ իրականության մեջ ընկալելի են, առավել հաջողված է: Որոշ դեպքերում իրույթները փոխարինվում են չեզոք համարժեքով, ընթերցողին ծա-նոթ իրույթով, սակայն փոխարինված ձևերը կա՛մ հնաբանություններ չեն, կա՛մ զուրկ են ոճական երանգավորումից:
Keywords: բառային փոխակերպում; պատմավեպ; պատմաբառ; հնաբառ; իրույթ; տառադարձում; պատճենում; համարժեքություն