Հայկական հարցի նշանակությունը - Թունյան Վալերի (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Սույն հոդվածում վերլուծվում է Տ․Նովրուզօղլու հայցակարգը Հայկական հարցի երկակի բնույթ վերաբերյալ։ Արտաքին բաղադրիչը կազմում է հայ ժողովրդի պայքարն ընդդեմ շահագործող մահմեդական շրջապատի, իսկ ներքին բաղադրիչը՝ լինել գործիք մեծ տերություննեի համար և իրականացնել ազգային շահերը։ Առանձնացվելեն Հայկական հարցի երեք փուլեր։ Առաչին փուլը ռուս-պարսկական պատերազմնը 1826 – 1828 թթ․ Տեղիը ունենում հայերի արտագաղտը Իրանից դեպի Հյոսիսային Ադրբեդջան և Ղարաբաց։ Մինչ դեր հայկական արտագաղտի համար դեպի Արեվելյան Հայաստանի Երեվանի ի Նախիչեվանի նահանգները ցաղսվել է 8 հազար չերվոնեց, ապա մահմեդական խաների և բեկերի տեղափոխման 20 հազար չերվոնեց։ Հայկական հարցի երկրորդ փուլը ինդգրկում է ХIХ դ․ վերջը. և ХХ սկիզբը։ Առաջին Աշխհարամարռւմ հայերն իփր ոչնչացրելեն մահմեդականներին։Այդ հարցի կապակցությամբ նշենք, որ Հայկական հարցը Օսմանկան կայսրության նորոգման գործընթացի տապալման արգասիկնը, ինչպես նաեվ մեծ տերություննեի շահերի բախման։Դրան հետեվեց 1894-1896 թթ․ եղերնը և1915- 1923 թթ․ մեծ եղերնը։ Հայկական հարցի երրորդ փուլը համարվում է ԽՍՀմ-ի տրոհումը և ’’ար- հեստացին’’ Ղարաբաղի հարցը։ Անտեսվումը Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի բնակության 1991 թ․ դեկտեմբերի 10-ին անցկացվաց հոգուտ անկախության ինքնորոշման հանրաքվեն, որին սատարեն կանգնել մասնակիցների 99,9% (108736)։