Հայրենադարձների ինտեգրման Խորհրդային Հայաստանի փորձի կիրառումն ու հնարավորությունները Հայաստանի Հանրապետությունում - Մակարյան Լիլիթ (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Ցեղասպանությունից մազապուրծ և արտասահմանյան երկրներում հաստատված գաղթական հայերի առաջին քարավանները Խորհրդային Հայաստան հասան 1921-1922 թթ.: Հայրենադարձության առաջին և հաջողված փորձը կազմակերպվեց 1921-1936թթ. ընթացքում: Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունները ջանք չխնայեցին ներգաղթող հայրենակիցների ընդունման, տեղավորման, կացարանով, աշխատատեղերով և կրթությունով ապահովելու, հասարակությանը ինտեգրելու ուղղությամբ: Ներգաղթի գործը կազմակերպելու, Սփյուռքում Խորհրդային Հայաստանի հեղինակությունը բարձրացնելու և հայրենիքի հետ կապերն ամրապնդելու համար խորհրդային իշխանության տարիներին կառավարությանն առընթեր ստեղծվեցին պետական կառույցներ, որոնք ողջ ներուժով լծվեցին հայրենանպաստ աշխատանքներին: Մեր կողմից կատարված հետազոտությամբ ներկայացրել ենք խորհրդային տարիներին հայրենադարձության կազմակերպման և ինտեգրման հաջողված փորձը և դրանց կիրառելիությունն ու հնարավորությունները Հայաստանի Հանրապետությունում, ինչպես նաև հարցման միջոցով վեր ենք հանել դրանց խոչընդոտող գործոնները: