Արևմտահայ մասոնները և ազգային սահմանադրական շարժումը - Մովսիսյան, Ֆելիքս (Պատմություն և մշակույթ, 2022)
Արևմտահայության ազգային սահմանադրական շարժման ակունքներում կանգնած էին Եվրոպայում կրթություն ստացած պոլսահայ ու զմյուռնահայ երիտասարդ մտավորականները: Նրանց գաղափարական ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն են թողել XVIII դարի ֆրանսիական լուսավորության գաղափարները, 1848 թ. ֆրանսիական հեղափոխության հաղթանակը և հանրապետության հռչակումը: Այդ երիտասարդներից շատերը, տոգորված ազատ որմնադիրների ընկերությունների «ազատություն, հավասարություն, եղբայրություն» կարգախոսով, Թուրքիայում ձեռնամուխ եղան լուսավորության, առաջադիմության և հասարակական առաջընթացի գաղափարների տարածմանը: Եվրոպականացած արևմտահայ մտավորականները, որոնցից շատերը մասոնական օթյակների անդամներ էին, Թուրքիայում դարձան ազգային սահմանադրական շարժման նախաձեռնողները, գաղափարախոսները, կազմակերպիչներն ու գործիչները:
Keywords: Թանզիմաթ; բարեփոխումներ; արևմտահայ երիտասարդներ; կրթություն; լուսավորություն; առաջադիմություն; միություն; կազմակերպություն; սահմանադրություն; շարժում; մասոններ