Թուրք-հայակական սահմանային բախումների արձագանքները հայկական մամուլի էջերում (1920թ․ մայիս-սեպտեմբեր) - Մինասյան, Էդիկ; Մխոյան, Հայկ (Պատմություն և մշակույթ, 2022)
Նախապատրաստվելով Հայաստանի դեմ ռազմարշավի՝ Մ․ Քեմալը, Ք․ Կարաբեքիրի հետ միասին 1920 մայիս-սեպտեմբեր ամիսներին ՀՀ սահմանային շրջաններում՝ Կարսում, Սարիղամիշում, Զանգիբասարում, Վեդիբասարում, Օլթիում, Սուրմալուում կազմակերպում էին խռովություններ , բախումներ, իհարկե, մեծապես օգտագործելով նաև Ադրբեջանի մարդկային ռեսուրսները։ Թուրք-թաթարները ստանալով ֆինանսներ թուրքական կենտրոնական իշխանություններից ներխուժում էին հայկական բնակավայրեր՝ ավերում, թալանում, սպանում տեղի հայ բնակիչներին։ Այս իրավիճակին վերջ տալու համար էր, որ 1920 թ․ ամռանը հայկական զինվորական հրամանատարությունը ձեռնամուխ եղավ մի շարք տարածքներ թուրքերից մաքրելուն։ Այս իրադարձությունները լայնորեն լուսաբանվեցին հայկական մամուլի մի շարք օրգաններում, որոնցից էին «Մշակը», «Յառաջը», «Ժողովուրդի ձայնը», «Ժողովուրդը» և այլն։ Մյուս օրգանները հիմնականում արտատպում էին այս պարբերականների հրապարակումները։ Դրանցում ներկայացված նյութը ցույց է տալիս սահմանային բախումների շարժառիթները, ընթացքը, տալիս է նաև որոշ վիճակագրական տեղեկություններ զոհերի, վիրավորների, ուժերի հարաբերակցության մասին։ Հայկական մամուլի հենց այս հրապարակումներն են դարձել մեր հետազոտության հիմքը։ Հոդվածում անդրադարձել ենք նաև այդ ամիսների արտաքին քաղաքական իրողություններին, որոնցով էր շատ դեպքերում պայմանավորված սահմանային տեղաշարժերը, բախումները, ինչի արդյունքում, ի վերջո, 1920 թ․ սանձազերծվեց պատերազմ ՀՀ-ի դեմ, ինչը իր հերթին կործանարար էր հայ ժողովրդի համար, քանզի հայությունը զրկվեց իր պատմական հայրենիքի մի հսկայական հատվածից։
Keywords: թուրք-հայկական պատերազմ; սահմանային բախումներ; հայկական պարբերականներ; Զանգիբասար; Վեդիբասար; Օլթի; Մուստաֆա Քեմալ; Ռուբեն Տեր-Մինասյան; Քյազըմ Կարաբեքիր