Հակոբ Գյուրջյանի՝ հայ մտավորականների դիմաքանդակները (1910-ական թթ.) - Հարությունյան, Աիդա (Պատմություն և մշակույթ, 2023)
Հակոբ Գյուրջյանին հայրենիքից բաժանում էր տարածական հեռավորությունը, որը կրճատելու, փարատելու կերպերը արտահայտչականության լայնահուն  մեկնակետում հայտվում են շնորհիվ ստեղծագործական և գեղարվեստական մեկնաբանման։ Հակոբ Գյուրջյանը անդամակցում էր Հայ արվեստագետների միությանը (Թիֆլիս) և Հայ արվեստագետների «Անի» միությանը (Փարիզ). այս «արարքը»՝ որպես հանգամանք, արվեստի միջոցով հասարակական ներգրավվածություն ստեղծելու օրինակ է։ «Հայկական ոճը» ձևակերպող գեղարվեստական համայնքի, ազգային պատկանելիությունը որպես հիմնակետ ունեցող հավաքական մտքի մի մասը լինելով՝ Հ. Գյուրջյանը մոտենում էր նաև իր ինքնությանը:                              Ստեղծագործական կենսընթացում հայ մտավորականներին անդրադառնալիս մեկ այլ էությամբ էր ամրագրվում կյանքի ընթացքը, քանի որ Հակոբ Գյուրջյանն այսպիսով վերագտնում էր Հայաստանը։ Քանդակամտածողությունը նրա արտաքին և ներքին մտահանգումների կիզակետում էր, այս դեպքում՝ որպես լեզու, որն արթնանում է ձևի մեջ, քանի որ այն ուղղությունը, որը կարող էր տանել դեպի փակուղի, ի վերջո հանգեցնում էր ինքնաբացահայտման:                                                                              Այդպիսի դիմաքանդակներից են Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Մարգարիտ Շիրվանզադեի, Արշակ Չոպանյանի և Վահան Տերյանի դիմաքանդակները, որոնց վերլուծությունը միաժամանակ բացահայտում է անձնային կապերը. մասնավորապես` Ալեքսանդր Շիրվանզադեի հետ ստեղծված անձնական կապը բացահայտում է մեկ այլ հայ գործիչ Խաչատուր Աբովյանին նվիրված արձանի` Հակոբ Գյուրջյանի նախագծերը։
Keywords: Հակոբ Գյուրջյան; հայ քանդակագործություն; 1910-ական թթ.; հայ մտավորականների դիմաքանդակներ; Ալեքսանդր Շիրվանզադե; Շուշի; Մարգարիտ Շիրվանզադե; Արցախ; Արշակ Չոպանյան; Վահան Տերյան