Անտիկ թատրոնը և պատմական ներկայի մեկնաբանությունը․ Արտավազդ Բ արքայի փորձառությունը - Ստեփանյան, Ալբերտ (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Հոդվածը խնդիր ունի ուսումնասիրելու Պլուտարքոսի «Կրասուսի կենսագրությունը», ի մասնավորի` դրա այն հատվածները, որք վերաբերվում են Մեծ Հայքին ընդ իշխանությամբ Արտավազդ Բ արքայի (55-34)։ Դարաշրջանի միջազգային հարաբերությունները դիտարկվում են համաձայն հելլենիստական և հռոմեական իրավաքաղաքական հասկացությունների՝ «բարեկամ» և «դաշնակից»։ Ուշադրություն է հրավիրվում այն իրողության վրա, որ տակավին Տիգրան Բ–ի վերջին շրջանից Մեծ Հայքը գտնվում է բարեկամական հարաբերությունների մեջ ինչպես Հռոմի, այնպես էլ Պարթևստանի հետ։ Հարաբերություններ, որք կողմերից նախ և առաջ պահանջում էին չգործել միմյանց դեմ․ գործում էր «ով մեր դեմ չէ՝ բարեկամ է» սկզբունքը։Սակայն հռոմեացիները հաճախ «շփոթում էին» նման հարաբերությունները և նույնացնում դաշնակցային հարաբերություններին, որ պայմանագրյալ կողմից պահանջում էին փաստացի կախվածություն՝ ռազմական, նյութական, դիվանագիտական օժանդակության պայմանով։ Այսօրինակ «շփոթման» հանդիպում ենք Կրասսուսի պարթևական արշավանքի ժամանակ (54-53), երբ Արտավազդ Բ–ից պահանջվում էին ստորակա դաշնակցին պատշաճող ծառայություններ։ Արքան մերժեց դրանք, և հարեց պարթև Օրոդես Բ–ին, միաժամանակ, սակայն, խուսափեց հակահռոմեական ուղղակի գործողություններից։ Երկուսն էլ մեկնարկում էին այն գաղափարից, որ Կրասսուսը ինքնակամ է և չի արտահայտում հռոմեական ազգի (populus Romanus) հավաքական կամքը։Այս գաղափարն էլ դրված էր «արտաշատյան թատերական ներկայացման» հիմքում, որտեղ հռոմեական եռապետը նույնացվում էր Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիների» Պենթևս արքային, որի խելազուրկ գործողությունները հանգեցրին նրա կործանմանը։ Սա հստակ ուղերձ էր առ Հռոմ՝ առաջարկով վերականգնելու բարեկամական, արդար և օրինական հարաբերությունները։
Keywords: Արիստոտել; Եվրիպիդես; Արտավազդ II արքա; անտիկ թատրոնի տեսություն; ողբերգության և պատմագրության հարաբերությունը; Կրասսուսի արևելյան արշավանքը