Հայկական հարցի նշանակությունը - Թունյան, Վալերի (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Սույն հոդվածում վերլուծվում է Տ․Նովրուզօղլու հայցակարգը Հայկական հարցի երկակի բնույթ վերաբերյալ։ Արտաքին բաղադրիչը կազմում է հայ ժողովրդի պայքարն ընդդեմ շահագործող մահմեդական շրջապատի, իսկ ներքին բաղադրիչը՝ լինել գործիք մեծ տերություննեի համար և իրականացնել ազգային շահերը։   Առանձնացվելեն Հայկական հարցի երեք փուլեր։ Առաչին փուլը ռուս-պարսկական պատերազմնը 1826 – 1828 թթ․ Տեղիը ունենում հայերի արտագաղտը Իրանից դեպի Հյոսիսային Ադրբեդջան և Ղարաբաց։ Մինչ դեր  հայկական արտագաղտի համար դեպի Արեվելյան Հայաստանի  Երեվանի ի Նախիչեվանի նահանգները ցաղսվել է  8 հազար չերվոնեց, ապա մահմեդական խաների և բեկերի տեղափոխման   20 հազար չերվոնեց։     Հայկական հարցի երկրորդ փուլը ինդգրկում է  ХIХ դ․ վերջը. և ХХ սկիզբը։ Առաջին Աշխհարամարռւմ հայերն իփր ոչնչացրելեն մահմեդականներին։Այդ հարցի կապակցությամբ նշենք, որ Հայկական հարցը Օսմանկան կայսրության  նորոգման գործընթացի տապալման արգասիկնը, ինչպես նաեվ մեծ տերություննեի  շահերի բախման։Դրան հետեվեց 1894-1896 թթ․  եղերնը և1915- 1923 թթ․ մեծ եղերնը։        Հայկական հարցի երրորդ փուլը համարվում է ԽՍՀմ-ի տրոհումը և ''ար- հեստացին'' Ղարաբաղի հարցը։ Անտեսվումը Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի բնակության 1991 թ․ դեկտեմբերի 10-ին անցկացվաց հոգուտ անկախության ինքնորոշման հանրաքվեն, որին սատարեն կանգնել մասնակիցների 99,9% (108736)։
Keywords: Հայկական հարցը; նշանակություն; զեղծարարու¬թյուն; շահեր; մեծ տերություններ; քաղաքականություն; վերածնունդ; հայոց պե¬տակա¬նու¬¬թյուն