Քաղաքային տարածության փոխակերպումները ժամանակակից Իջևանի օրինակով - Պողոսյան, Վլադիմիր (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Հոդվածը նվիրված է Իջևանի քաղաքային տարածության ձևավորման, կայացման և փոխակերպման գործընթացի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտվել է  քաղաքային միջավայրի ազդեցությունը հասարակական և մշակութային փոփոխությունների վրա, քաղաքային տարածության ձևավորման իջևանյան փորձառության հիմնական միտումներն ու առաջնահերթությունները։ Քաղաքային տարածության ուսումնասիրության ներկա փուլում անհրաժեշտ ենք համարում դիտարկել ոչ միայն քաղաքային տարածության քաղաքաշինական, ճարտարապետական հիմնախնդիրները, այլև այդ ոլորտային փորձառությունն օգտագործել քաղաքային տարածության մարդաբանական ֆենոմենն ու ազդեցության ձևաչափերը ուսումնասիրելու համար, որտեղ առաջնայինը քաղաքաբնակն է ու իր շուրջ ձևավորված (վիզուալ-սեմիոտիկ) միջավայրը։ Այս տեսանկյունից փորձել ենք Իջևանի քաղաքայնացման գործընթացը դիտարկել որպես աշխատարան, որտեղ իրականություն են դարձել կամ հղացվել խորհրդային քաղաքաշինական յուրօրինակ նախագծեր, որոնց առաջնային միտումն էր ապահովել համաչափ, ներդաշնակ, յուրաքանչյուրի և ընդհանուրի համար նախատեսված քաղաքային տարածություն։            Իջևանի քաղաքային տարածության այժմյան համապատկերը ձևավորվեց 1960-ական թվականներից սկսած, որի ռազմավարական հեռանկարում նախատեսվում էր 2000 թ․ ունենալ ավելի քան 45 հազար քաղաքային բնակչություն։ Չնայած խորհրդային ժամանակաշրջանում ստեղծված քաղաքաշինական զգալի ժառանգությանը՝ անկախության առաջին և երկրորդ տասնամյակներում քաղաքային առանձին մասերը (հատկապես կենտրոնում) սկսեցին վերակառուցվել և ադապտացվել շուկայական հարաբերություններին, որի արդյունքում քաղաքային տարածության մաս կազմող մշակութային, ժամանցային օբյեկտներն ու տարածքները երկրորդացվեցին։ Ժամանակակից Իջևանի քաղաքային տարածության փոխակերպման փորձառության ուսումնասիրությունը մոդելային հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նմանօրինակ գործընթացները Հանրապետության քաղաքային այլ համայնքներում։
Keywords: Իջևան; քաղաքային տարածություն; մշակութային ռազմավարություն; քաղաքաշինություն; սահմանային կայունություն; էներգետիկ ճգնաժամ; ուտոպիստական նախագիծ