44-օրյա պատերազմի հիշողության լանդշաֆտների փոփոխությունները սահմանամերձ գյուղից դեպի մարզկենտրոն - Հակոբյան, Գայանե; Գալստյան, Միհրան (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Հուշարձանները, հանդիսանալով կարևոր տեսանելի նյութական գործիք, ծառայում են որպես առաջնային աղբյուր՝ «պատմելով» տվյալ ժամանակաշրջանում հասարակության մեջ գերակշռող արժեքների, պրակտիկաների, գաղափարների, քաղաքական կողմնորոշումների, ինքնության ձևափոխումների մասին: Հոդվածում քննարկվում է այն խնդիրը, թե ՀՀ սահմանային բնակավայրերում հիշողության ինչնոր լանդշաֆտներ են ձևավորվել 44-օրյա պատերազմից հետո, և դրանք ինչպես են փոփոխվումսահմանամերձ գյուղից դեպի մարզկենտրոն: Հիմնախնդրի ուսումնասիրության համարօգտագործել ենք բովանդակային և դիսկուրս վերլուծության, փորձագիտական ու խորացված հարցազրույցների և ոչ կառուցվածքային դիտման մեթոդները: ՀՀ Տավուշի մարզի օրինակով ցույց ենք տալիս, թե մարզկենտրոնից դեպի սահմանային բնակավայրեր հեռանալիս ինչ արժեքներ ու գաղափարներ են գերակշռում, ինքնության ինչ նարատիվներ են պահպանվում կամ վերաձևավորվում: Ելնելով ուսումնասիրության արդյունքներից՝ կարող ենք արձանագրել, որ եթե մարզկենտրոնում պատերազմի հիշատակումը անհատական է և ցրված, իսկ պաշտոնական մակարդակում ոչ ամբողջական է և դեռ անկատար, ապա դեպի սահման գնալիս (Սարիգյուղ, Սևքար բնակավայրերում) այն սկսում է առավել համայնքային ու խորհրդանշական դառնալ, նաև հերոսական դրսևորում ստանալ: Իսկ Տավուշի ամենասահմանամերձ բնակավայրերում (Կիրանց, Աճարկուտ) 44-օրյա պատերազմի հիշողության լանդշաֆտը դառնում է զենքի, զինված հերոսի ու պայքարող սահմանապահի կարևոր խորհրդանիշ:
Keywords: սահմանամերձ բնակավայր; մարզկենտրոն; 44-օրյա պատերազմ; հիշողության լանդշաֆտ; հիշողության քաղաքականություն; հուշարձան; ինքնություն