Արդարադատության և դատական վերահսկողությանվարչադատավարական փոխհարաբերությունները - Խանդանյան Ռաֆիկ (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն, 2024)
Հոդվածում ներկայացված է արդարադատության և դատական վերահսկողության փոխհարաբերությունների խորը և բազմակողմանի վերլուծություն վարչական դատավարական հարաբերությունների շրջանակներում։ Առաջին հերթին անդրադարձ է կատարվում տեսական այն հիմնախնդիրներին, որոնք առնչվում են արդարադատության և դատական վերահսկողության սահմաններին ու կիրառման տարբերակներին։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է ցույց տալ, թե ինչպիսի դեր ունեն արդարադատությունն ու դատական վերահսկողությունը ՀՀ վարչական դատավարությունում, և ինչպես են դրանք անդրադառնում նորմատիվ իրավական ակտերի օրինականության և վարչական մարմինների գործունեության վրա։ Աշխատանքում ընդգծվում է, որ դատական վերահսկողությունը, լինելով արդարադատության մաս, իրավական պետությունում կարևոր գործիք է, որն ապահովում է վարչական մարմինների որոշումների օրինականությունը։ Անդրադարձ է կատարվում ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դատական վերահսկողության ձևերին՝ ներկայացնելով նրանց գործառութային նշանակությունը վարչական, քրեական և սահմանադրական դատավարություններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորմատիվ իրավական ակտերի նկատմամբ դատական վերահսկողությանը՝ ընդգծելով, որ այդ գործընթացը կարևոր է պետական կառավարման ոլորտում օրինականության ապահովման համար։ Հոդվածում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են դատարաններն իրականացնում նորմատիվ իրավական ակտերի օրինականության ստուգումը, և ինչպես է դա արտացոլվում ՀՀ դատական պրակտիկայում։ Վերլուծվում է նաև վարչական արդարադատության և վարչական պատասխանատվության ենթարկելու ընթացակարգերի փոխկապակցվածությունը՝ նշելով, որ վարչական արդարադատությունն ունի իր յուրահատկությունները, որոնք կարևոր են վարչական մարմինների և մասնավոր անձանց միջև վեճերի լուծման ժամանակ։ Հոդվածում քննարկվում է նաև ուղղակի և անուղղակի դատական վերահսկողության միջև եղած տարբերությունը՝ առանձնացնելով վերացական և կոնկրետ վերահսկողության ձևերը։ Ուղղակի դատական վերահսկողությունը դիտարկվում է որպես նորմատիվ իրավական ակտերի օրինականության անմիջական ստուգման գործընթաց, մինչդեռ անուղղակի վերահսկողությունը իրականացվում է, երբ դատարանը որևէ կոնկրետ գործի քննարկման ժամանակ ստիպված է լինում անդրադառնալ օրինականության խնդրին։ Հոդվածի եզրափակիչ մասում նշվում է, որ արդարադատությունն ու դատական վերահսկողությունը վարչական դատավարական հարաբերություններում խիստ փոխկապակցված են, ինչը նպաստում է իրավական պետության զարգացմանը և պետական մարմինների հաշվետվողականության բարձրացմանը։