Contra legem իրավունքի զարգացման լեգիտիմացումը ևզսպումների կառուցակարգերը - Ղամբարյան, Արթուր (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն, 2024)
Ուսումնասիրության նպատակն է պարզել, թե դատարաններն արդյո՞ք օժտված օրենքին հակառակ (contra legem) իրավունքը զարգացնելու լեգիտիմությամբ։ Նախ՝ ներկայացվում է, որ  ժողովրդավարական լեգիտիմությունը ներկայումս գտնվում է ճգնաժամի մեջ․  Եվրոպայում ընտրովի քաղաքական գործիչներն հրաժարվել են քաղաքականությունից, իրենց դիրքերը զիջել են պոպուլիստներին, ինքնավար (անկախ) մարմիններին կամ ոչ պետական խոշոր կազմակերպություններին։ Երկրորդ՝ ճգնաժամի մեջ գտնվող քաղաքական մարմինների ընդունած օրենքների լեգիտիմությունը ոչ թե փաստ է, այլ ենթադրություն (կանխավարկած) է։ Օրենքի լեգիտիմության կանխավարկածն հնարավոր է հերքել դատական ընթացակարգերի միջոցով, երբ դատարանը իմպլիցիտ որոշում է, որ օրենքը լեգիտիմ չէ, քանի որ այն հակասում է իրավունքի սկզբունքներից, ուստի իրավունքը կարող է զարգացնել  ոչ լեգիտիմ օրենքին հակառակ։ Դատարանի լեգիտիմության աղբյուրը անկախության, ազնվության և իրավունքի այլ սկզբունքներն են։ Իրավունքի սկզբունքները նաև contra legem դատական ակտի լեգիտիմացման միջոց են։ Նման պնդում անելու հիմքն այն է, որ ոչ մի հասարակություն չէր ցանկանա, որպեսզի իր երկրի իրավական համակարգում գործի արդարության կամ տրամաբանության նվազագույն պահանջներին հակասող այնպիսի օրենսդրական կարգավորում, որի աղաղակող անտրամաբանությունը և անարդարությունը պարզ է նույնիսկ տասնչորս տարեկան երեխային։ Ի տարբերություն արմատական իրավաբանական ռեալիզմի, contra legem իրավունքի զարգացման ժամանակ դատարանը չի վերածվում «սուվերենի», իսկ նրա contra legem որոշումը ՝ «սուվերենի» որոշման, քանի որ 1) օրենքի տեքստը շարունակում է պահպանել իր նշանակությունը դատարանների համար. 2) դատարանը իրավունքը զարգացնում է ոչ թե ex nihilo, այլ իրավունքի սկզբունքների հիման վրա, և դատարանը պարտավոր է հիմնավորել դրանց կիրառումը: Contra legem իրավունքի զարգացման դոկտրինը ենթադրում է զսպման կառուցակարգեր, որոնք կոչված են նվազեցնելու ներկայացուցչական ժողովրդավարությունը «յուդոկրատիայով» փոխարինելու ռիսկերը։ Զսպման կառուցակարգերը ներառում են՝ contra legem իրավունքի զարգացման ինստիտուցիոնալ և ոլորտային սահմանները, ինչպես նաև՝ ներքին զսպումները։
Keywords: contra legem; ժողովրդավարություն; լեգիտիմություն; օրենքի լեգիտիմության կանխավարկած; իրավունքի սկզբունքներ; դատարան