Հափշտակության հասկացությանը և եղանակներին առնչվող որոշ հիմնահարցեր - Սիմոնյան, Տիգրան (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն, 2024)
Հափշտակությունները սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների հիմնական կորիզն են, դրանց առանցքը և այս դիտանկյունից քննարկվող երևույթի հասկացության և եղանակների ուսումնասիրությունը միշտ արդիական է և կարևոր։Սույն հոդվածի շրջանակներում հետազոտվել են ՀՀ նոր (գործող) քրեական օրենսգրքով սահմանված հափշտակության հասկացության և դրա եղանակներին առնչվող որոշ հիմնահարցեր, որոնք բավականաչափ խնդրահարույց են, իսկ դրանց լուսաբանումը, ինչպես նաև հետագա օրենդրական փոփոխություններին միտված լրամշակման առաջարկներն անհրաժեշտ են և հրատապ։Հոդվածի նպատակը հափշտակության հասկացության և ավարտի պահի, ինչպես նաև հափշտակության եղանակների օրենսդրական ձևակերպման առկա որոշ հիմնախնդիրների հետազոտումն է և դրա արդյունքում օրենսդրական ձևակերպումների կատարելագործմանն ուղղված և հրատապ լուծում պահանջող առաջարկների ներկայացումն է։Հոդվածում առանձին պարագրաֆներով քննարկվում են հափշտակության հասկացությունը, դրա ընկալման որոշ առանձնահատկություններ, ինչպես նաև հափշտակության եղանակաների օրենսդրական ձևակաերպման և որակման խնդիրները։  Հետազոտության առարկան դիտարկվել է համագիտական և հատուկ մեթոդների կիրառմամբ, ինչպիսիք են դոգմատիկ, իրավահամեմատական, տրամաբանական վերլուծության մեթոդները։  Հոդվածի շրջանակներում իրականացված հետազոտության արդյունքում ներկայացվել են հափշտակության ձևակերպմանը և հափշտակության եղանակներին առնչվող օրենսդրական առաջարկներ՝ միտված դրանց վերաբերյալ քրեաիրավական նորմերի կատարելագործմանը, մասնավորապես նշվել է․• օրենսդրական միասնական տրամաբանության ապահովման համատեքստում, հափշտակության հասկացության մեջ պետք է վերականգնվի շահադիտական դրդման վերաբերյալ նշումը կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքում ընդհանարապես պետք է հրաժարվել նշված դրդման վերաբերյալ զետեղումներից։• Առաջարկ է ներկայացվել հափշտակությունն ավարտված համարել այն պահից, երբ սեփականատերը կամ գույքի օրինական տիրապետողը զրկվել է նշված գույքը տնօրինելու կամ օգտագործելու իրական հնարավորությունից։• Նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերում «բնակարան» հասկացության տարբերությունները խնդրահարույց են իրավակիրառ պրակտիկայի համար, հետևաբար՝ անհրաժեշտ է այս հասկացությունը նախատեսել միայն քրեական օրենսգրքում՝ կատարելով համապատասխան լրամշակումներ։• Առկա իրավակարգավորումների պարագայում՝ ավազակության հանցատեսակի որակյալ դրսևորումների շարքում պետք է նախատեսել «անզգուշությամբ մարդու մահ կամ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելով» ծանրացնող հանգամանքը։• Կրկնաբանությունից խուսափելու նպատակով՝ կողոպուտի օրենսդրական ձևակերպումը ևս պետք է փոփոխել, նշելով՝ «Կողոպուտը՝ բացահայտ հափշտակությունը»։• Գողության հանցակազմի որակյալ տեսակներից մեկում «օբյեկտից» եզրույթը, խիստ թերի է, այն կարող է առաջ բերել բազմաթիվ տարամեկնաբանություններ և անհստակություններ։ Այս համատեքստում, նշված նորմն անհրաժեշտ է լրամշակել, նշելով՝ «տուժողի մոտ գտնվող այլ առարկայից» ձևակերպումը, շեշտելով, որ այդ պահոցը գտնվում է անմիջապես տուժողի մոտ, ամրացված է նրա մարմնին կամ հագուստին։• Քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասը պետք է վերաձևակերպել, նշելով՝ «Խարդախությունը՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակությունը, եթե այդ գույքը հափշտակելու դիտավորությունը ծագել է նախապես՝ մինչև հանցանքը սկսելը»:• ՀՀ քրեական օրենսգրքի 256-րդ հոդվածն ևս պետք է վերախմբագրել, նշելով՝ «Հանցավորին վստահված, այսինքն՝ նրա տնօրինմանը, տիրապետմանը կամ օգտագործմանը հանձնված գույքի հափշտակությունը, եթե այդ գույքը հափշտակելու դիտավորությունը ծագել է օրինական հիմքերով այն ստանալուց հետո»։ Առկա հասկացությունից անհրաժեշտ է բացառել խիստ վիճահարույց ձևակերպումը։
Keywords: հափշտակություն; հափշտակության հասկացություն; հափշտակության ավարտ; շահադիտական դրդում; հափշտակության եղանակներ; բնակարան; ազատ կամք; նյութական եւ դատավարական ձեւակերպումների ներդաշնակություն