Գրիգոր Տաթևացու գեղագիտական հայացքները - Զաքարյան Սեյրան (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն, 2023)
Հոդվածում վերլուծվում են Տաթևի համալսարանի նշանավոր աստվածաբան-փիլիսոփա սուրբ Գրիգոր Տաթևացու (1346-1409) գեղագիտական հայացքները, ի մասնավորի՝ գեղեցիկի մասին պատկերացումները՝ նրա աստվածաբանական-բնազանցական, մարդաբանական և բարոյագիտական ըմբռնումների համատեքստում։ Տաթևացու գեղագիտական հայացքների, գեղեցիկի, արվեստի, արհեստի, աստվածային և մարդկային ստեղծագործության մասին ուսմունքի հիմքում ընկած են կրոնաաստվածաբանական աշխարհայացքի (միաստվածապաշտության, արարչապաշտության, նյութական-զգայական ոլորտի նկատմամբ հոգևորի գերազանցության, սիմվոլիզմի, այլաբանության և այլն) սկզբունքները և դրանց համահունչ կամ դրանց հարմարեցված փիլիսոփայական ըմբռնումները։ Նրա գեղագիտական հայացքները համադրական բնույթի են, ինչը պայմանավորված է ինչպես միջնադարյան մտածողությանը բնորոշ հոգևոր գործունեության ոլորտների չտարբերակվածությամբ, այնպես էլ գեղագիտական տարբեր ավանդույթների (աստվածաբանական-եկեղեցական, խորհրդազգացական, ճգնավորական և աշխարհիկ-փիլիսոփայական) համատեղմամբ։ Նա առանձնացնում է գերբնական/աստվածային և բնական/ մարդկային գեղեցկություններ, արարված աշխարհում առկա գեղեցկության տարբեր աստիճաններ, արժևորում և խորհրդապաշտորեն ու այլաբանորեն մեկնաբանում երկրային գեղեցկությունները, գեղեցիկին վերագրում փոխկապակցված ու իրար լրացնող՝ կատարելության, չափավորության, համամասնության, մաքրության (փայլի, գույնի, լույսի), ներդաշնակության և ամբողջականության հատկություններ։ Գեղեցիկը, օբյեկտիվ հատկություններից զատ, ունի նաև սուբյեկտիվ երանգավորում, որը կապված է մարդու ճանաչողական և գնահատողական ունակությունների հետ։ Տաթևացու մտածումներում գեղեցիկի ընկալումը շաղկապված է բարոյագիտական ըմբռնումների՝ բարու և չարի, մարդու կյանքի իմաստի և աշխարհում նրա գտնվելու նպատակի հետ։ Նա բարին նույնացնում է գեղեցիկի հետ, իսկ չարը՝ տգեղի ու այլանդակի, բարին ու գեղեցիկը իմաստավորում «մեղսագործություն-փրկություն» հարացույցի տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ Տաթևացին պաշտպանում է գեղագիտական այն տեսությունը, ըստ որի՝ թեև գեղեցիկը և ճշմարիտ ստեղծագործությունը գտնվում են աստվածային աշխարհում և հոգևոր ոլորտում, այնուհանդերձ դրանց իմացումը և գեղագիտական ընկալումն սկսվում են զգայահասու իրերի ու երևույթների աշխարհից, այսինքն՝ աստվածայինից ու հոգևորից զատ՝ կարևորվում է երկրային գեղեցկությունների և մարդկային արվեստի ու արհեստի արդյունքների գեղագիտական նշանակությունը