Տնտեսական ընտրության արդյունավետության հիմնախնդիրը հոգեբանական գործոնների համատեքստում - Ոսկանյան Կարլեն (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն, 2024)
Տնտեսական ընտրության և նրա արդյունավետության հիմնախնդիրն այսօր դարձել է նաև հասարակական գիտությունների հետազոտության առարկա: Արդյունավետ է համարվում տնտեսական այն ընտրությունը, որի արդյունքում որոշակի ծախսեր կատարելով անձը առավելագույնս բավարարում է իր պահանջմունքները: Ռեսուրսների սահմանափակությունը ստիպում է մարդուն ֆինանսական միջոցները խնայողաբար օգտագործելով հնարավորինս շատ պահանջմունքներ բավարարել: Դասական տնտեսագիտական մոտեցումը ենթադրում է, որ տնտեսական ընտրություն կատարելիս անձը ենթակա չէ այլոց ազդեցության, քանի որ պահանջմունքներն ու նախասիրությունները՝ որոնք պայմանավորված են անձի անհատական հոգեֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով, հիմնականում կայուն են: Ներկայումս տնտեսագիտական տեսության ներսում շրջանառվում են երեք հիմնական ուղղություններ՝ նեոդասական, ինստիտուցիոնալ և էվոլյուցիոն, որոնց հիմքում ընկած են տնտեսական վարքի բացարձակ կամ սահմանափակ արդյունավետության սկզբունքները: Հոդվածում «արդյունավետ տնտեսական ընտրություն» եզրույթի տակ նկատի ենք ունեցել այն ընտրությունը, որն առավելագույնս համապատասխանում է անձի ակնկալիքներին և որի դեպքում ակնկալվող օգտակարության ֆունկցիան մաքսիմալ արժեք է ընդունում: Օգտակարության ֆունկցիա ասելով տնտեսագետները նկատի են ունենում տնտեսական սուբյեկտի կողմից տվյալ ժամանակահատվածում օգտագործվող բարիքների (ապրանքներ, ծառայություններ) քանակի և դրանց վրա կատարված ծախսերի չափերի կախվածությունն արտահայտող ֆունկցիաները: Օգտակարության ֆունկցիան արտահայտում է անձի նախասիրությունների և պահանջմունքների բավարարմանը միտված գործողությունների միջև առկա կապերը: Նախասիրությունները և պահանջմունքները դիտարկել ենք հոգեբանական գործոնների համատեքստում: Հոդվածում ներկայացված են տնտեսական ընտրության արդյունավետությանն առնչվող մի շարք մոտեցումներ: Արդյունավետության խնդիրը դիտարկվում է ապրանքագնային տարածության վրա սահմանված օգտակարության ֆունկցիայի միջոցով: Առաջնորդվել ենք տնտեսագիտական այն դրույթով, որ ինչ գործոններով էլ տնտեսական վարքը պայմանավորվի, միևնույն է անձի նյութական և հոգևոր պահանջմունքների բավարարման խնդրի լուծումն ի վերջո հանգում է ծախսերի նվազեցման խնդրին: Ընտրանքի արդյունավետությունը պայմանավորել ենք ոչ միայն ընտրության իրացման վրա կատարվող ֆինանսական ծախսերի չափով, այլև ընտրանքին վերագրվող գերադասելիությամբ, ինչը անձի հոգեֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով պայմանավորվող նախապատվություն է: