Երկխոսայնությունից մինչև միջտեքստայնություն (ժամանակակից եվրոպական մշակույթի ուղիները) - Զաքարյան Հռիփսիմե (Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն, 2024)
Մ. Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսությունը, սկսած 1960-ականների վերջից՝ նրա ստեղծագործությունների թարգմանությունից ու հրատարակումից հետո, զգալի ազդեցություն ունեցավ արևմտյան գրականագիտության հիմնական ուղղություների, դրանց տեսության ու մեթոդաբանության զարգացման վրա: Թեև մինչ «միջտեքստայնություն» եզրույթի կիրառության շուրջ արդիական տեսական հիմնավորումները, միջտեքստայնությյուն երևույթը՝ տարաբնույթ տեքստերի միջև փոխհարաբերակցության գաղափարը, դեռևս վաղուց ձևավորված ու հիմնավորված իրողություն է: Այնուամենայնիվ, «միջտեքստայնություն» եզրույթ առաջին անգամ շրջանառության մեջ է դրվել 1967թ.՝ հետկառուցվածքաբանության տեսաբան Յու. Կրիստևայի կողմից՝ «Բախտին, բառ, երկխոսություն և վեպ» հոդվածում: Նա, հիմքում ունենալով Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսությունը, իր ուսումնասիրություններում փոխակերպում ու զարգացնում է միջտեքստային կապերի գաղափարը: Արդի իրականության համատեքստում դիտարկելով Մ. Բախտինի «բազմաձայնության» տեսությունը՝ Յու. Կրիստևան տեսականորեն հիմավորում է, որ յուրաքանչյուր տեքստ երկխոսության մեջ է մեկ այլ տեքստի կամ տեքստերի հետ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունակ է դառնալու նոր ձևավորվող տեքստերի համար սկզբնաղբյուրային հիմք: Թեև Յու. Կրիստևայի կողմից առաջադրված միջտեքստայնության տեսությանն ակներևաբար հարուստ լիցքեր է ստանում Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսությունից, այնուամենայնիվ, միջտեքստայնությունը երկխոսայնության տեսության հայելային անդրադարձը չէ, այլ հետստրուկտտուրալիստական կոնցեպցիայի համատեքստում վերջինիս վերաիմաստավորումն ու փոխակերպումը: Հոդվածում ներկայացված է Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսության ու Յու. Կրիստևայի միջտեքստայնության տեսության համեմատական տիպաբանական քննությունը։ Բախտինյան հայեցակարգը համեմատվում է հետկառուցվածքբանական ուղղվածություն ունեցող արևմտյան գրական քննադատության միջտեքստայնության տեսության հետ: