Ագաթանգեղոսի պատմության հայ միակամական եկեղեցու խմբագրությունը - Սահակյան Արծրունի (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2023)
VII դարի 30-ական թթ. Հերակլ կայսեր հռչակած դավանաբանական նոր քաղաքական կուրսը՝ միակամական վարդապետությունը, հասավ նաև Հայաստան Եզր և Ներսես կաթողիկոսների օրոք: Միայն թե հայ միակամական եկեղեցին ստեղծվեց ոչ թե հայ ավանդական եկեղեցուն զուգահեռ, ինչպես տասնամյակներ առաջ հայ քաղկեդոնական եկեղեցին՝ Մորիկ կայսեր օրոք, այլ նրա փոխարեն՝ ընդամենը վերջինիս բնույթը փոխելով: Ներսես Տայեցի կաթողիկոսը նոր եկեղեցու համար հիմնեց նոր նստավայր Զվարթնոցում և կառուցեց նոր մայր տաճար՝ Սրբոց Զվարթնոց անունով, այնքան ճոխ ու շքեղ ճարտարապետությամբ, որ ստվեր էր նետում ոչ միայն Էջմիածնի ու Դվինի տաճարների, այլև Ավանի քաղկեդոնական տաճարի վրա: Զվարթնոցի տաճարի օծման արարողությանը մասնակցում էր Բյուզանդիայի կայսր Կոստանտինը՝ տաճարի ֆինանսական հովանավորը, որին այնքան էր դուր եկել նոր տաճարը, որ կամեցավ մայրաքաղաքի ս. Սոֆիայի հարևանությամբ ունենալ մի նմանատիպ տաճար ևս: Դրա համար էլ նա իր հետ տարավ Զվարթնոցի ծեր ճարտարապետ Հովհանին, որը, սակայն, տարաբախտաբար մեռավ ճանապարին: