Կուտակային հեքիաթների և ծիսերգային բանահյուսության որոշ զուգահեռներ - Վարդանյան Նվարդ (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2023)
Կուտակային (կումուլյատիվ) հեքիաթը հայկական բանահյուսության՝ մինչ օրս առավել քիչ ուսումնասիրված տեսակներից է: Որպես հեքիաթի ենթաժանր՝ կուտակային հեքիաթները առանձնացվում են՝ ելնելով դիպաշարերի ոչ թե բովանդակային, այլ կառուցվածքային հատկանիշներից: Ելակետը որոշակի կայուն կրկնություններով կուտակվող հյուսվածքն է, որը սյուժեի յուրաքանչյուր օղակում նոր բաղադրիչ է ներառում: Կուտակային նույնաբնույթ կառույց հատուկ է նաև ժողովրդական որոշ ծիսերգերի չափածո կառույցների, ուր մոտիվային կրկնությունները հուշում են ծագումնաբանական ընդհանրությունների մասին: Հոդվածում միջտեքստային քննության են ենթարկվում մի շարք կուտակային հյուսվածքներ՝ հեքիաթներ ու երգեր: Քննության մեջ ներառել ենք նաև Հովհ.Թումանյանի մշակած և փոխադրած՝ կուտակային հյուսվածքների բարձրարվեստ մշակումները՝ համադրելով դրանք ժողովրդական տարբերակներին և ծիսերգային բանահյուսության այլ նմուշների: Դիտարկվում է կուտակային շղթայի զարգացման տրամաբանությունը՝ ծննդի և մահվան, արարման և քայքայման հաջորդական օղակներով, շղթայի ձևավորման տրամաբանությունը՝ ելնելով կենսանորոգման և կենսապտույտի տրամաբանությունից, որն առանցքային է նաև ամանորյա և հարսանեկան ծիսական բանահյուսության համար: Սրանով էլ պայմանավորվում է կուտակային հեքիաթների ծագումնաբանական ընդհանրությունը բարեկենդանյան և հարսանեկան ծիսական բնագրերին և պարզվում հարսի, փեսայի և պսակի մոտիվների առատությունը քննարկվող կուտակային կառույցներում: