Քաղաքային ռոմանսի բանահյուսական տեքստերը - Հայրիյան Լուսինե (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2024)
Հայ ավանդական երաժշտությունն ընդունված է բաժանել երեք հիմնական ճյուղերի՝ գեղջկական, քաղաքային ֆոլկլոր և գուսանա-աշուղական արվեստ: Քաղաքային երաժշտական բանահյուսության խոսքն ի տարբերություն գեղջկականի կառուցվում է ​​ հիմնականում գրական կամ խոսակցական լեզուներով։ Ժողովրդական երաժշտության այս ոլորտն իր յուրահատուկ դրսևորումներով շարունակում է մնալ երաժշտագետների, ազգագրագետների և բանասերների ուշադրության կենտրոնում, սակայն համակարգային առաջին ուսումնասիրություններն իրականացվել են դեռևս XX դարում՝ առաջացնելով հակադիր և իրարամերժ եզրահանգումներ: Բանագետ-ազգագրագետների մի խումբ ցայսօր բացառում է քաղաքային բանահյուսության գոյությունը՝ համարելով այն գեղջկական բանահյուսական ավանդույթների «ձևախեղում», այլ տեսակետի համաձայն՝ քաղաքային բանահյուսությունը պատմամշակութային ուրույն երևույթ է` զարգացման յուրօրինակ ընթացքով և օրինաչափություններով: Քաղաքային երգի յուրաքանչյուր նմուշ անցնում է արարման և տարածման առանձնահատուկ ճանապարհ (բանահյուսական տեքստ-ժողովրդական մեղեդի, հեղինակային տեքստ-ժողովրդական մեղեդի, հեղինակային խոսք և երաժշտություն, միևնույն երգի տարբերակայնություն՝ գեղջական և քաղաքային զուգահեռներով, հայտնի հեղինակ ունեցող երգի ժողովրդականացում և երգի ժողովրդական տարբերակներ՝ բառերի կամ թեմայի փոփոխությամբ, գյուղական բանահյուսական տեքստերով քաղաքային երգ, միևնույն մեղեդու բովանդակությամբ ու թեմաներով տարբերվող խոսքեր և այլն ): Քաղաքային ռոմանսն ունի որոշակի օրինաչափություններ, որոնք նկատելի են ամենուր: Այս երգատեսակի յուրահատուկ դրսևորումներից է հռչակավոր ֆադուն։ Ֆադուն սերում է միջնադարյան պիրենեյան (իսպանական և պորտուգալական) ռոմանսներից և պորտուգալական ժողովրդական քառյակներից: Պորտուգալական և հայկական քաղաքային երաժշտական բանահյուսությունները համադրելի են որոշակի մոտիվներով, ռոմանսային խորհրդանիշներով: Ֆադուներում առավել տարածված խորհրդանիշներից է վարդը, որը կապված է պորտուգալական ավանդական բանահյուսության հետ: Որոշ փոխակերպումներով՝ քաղաքային ռոմանսները շարունակում են կենցաղավարել ժամանակակից քաղաքների երաժշտական ​​մշակույթում։