Էլպիս Կեսարացյանը և «Կիթառ» հանդեսը - Համբարձումյան Նաիրա (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2025)
Սույն ուսումնասիրությունը յուրօրինակ գրականագիտական հետաքննություն է, որի շրջանակներում պարզաբանվել են ուշագրավ մի շարք հարցեր՝ ի՞նչ առաքելություն էր ստանձնել 19-րդ դարի երկրորդ կեսին ապրած և ստեղծագործած առաջին հայուհի խմբագիր, լրագրող, գրող-հրապարակախոս Էլպիս Կեսարացյանը (1830-1913), ի՞նչ պայմաններում է նա իր գրական-մշակութային և սոցիալ-հասարակական գործունեությունը ծավալել, ի՞նչ մարտահրավերների է հանդիպել այդ ընթացքում: Հետաքննական, կենսագրական, համեմատական և այլ բնույթի վերլուծությունների միջոցով բացահայտվել են Էլպիս Կեսարացյանի կատարած այն բազմաթիվ դերերը՝ կին-խմբագիր, կին-հրապարակախոս, կին-հրատարակիչ, կին-թարգմանիչ, կին-ուսուցիչ, որոնք նա կարողացել է իրացնել՝ ապրելով օսմանյան կայսրապետության բռնաճնշումների և գրաքննության պայմաններում: Էլպիս Կեսարացյանի գործունեության ու երկերի ուսումնասիրությամբ հիմնավորվում է, որ հետամուտ լինելով բռնատիրական հասարակությունում կանանց իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանությանը, բարձրացնելով ազգային կրության, դաստիարակության կարևորագույն խնդիրները՝ հեղինակի գերնպատակը սոցիումի կատարելագործումն էր: Ուսումնասիրությունը կատարվել է՝ հաշվի առնելով 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Կ. Պոլսում առկա աշխարհաքաղաքական և պատմական համատեքստերը, կայսրապետական գրաքննության առկայությունը, Կեսարացյանի խմբագրած «Կիթառ» հանդեսի վերաբերյալ շրջանառված քննադատությունները, ընդգծվել է այն անկոտրում կամքը, որով ամբողջ կյանքում առաջնորդվել է առաջադեմ կին գործիչը՝ որպես քրիստոնյա ազգային փոքրամասնության ներկայացուցիչ: