Հայերենի ժամանակակից բարբառներում է/ի խոնարհման պարզ բայերի ա ձայնավորահանգ հրամայականի մի քանի տարբեր ծագումները - Ավետյան Սարգիս (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2025)
Հոդվածում փորձ է արվում ցույց տալ, որ հայերենի ժամանակակից բարբառներում է/ի խոնարհման պարզ բայերի ա ձայնավորահանգ հրամայականի ձեւերը ունեն մի քանի ծագում։ Մասնավորապես, հայերենի ժամանակակից բարբառների համապատասխան փաստերի համաժամանակյա եւ տարաժամանակյա վերլուծությունը թույլ է տալիս առանձնացնել երեք հիմնական զարգացումներ, որոնք հանգեցրել են տվյալ ձեւերի ծագմանը. 1) որոշ բարբառներում (օր.՝ Ագուլիսի, Կարճեւանի եւ Կաքավաբեր- դի) հրամայականի այդ ձեւը եա > ա օրինաչափ հնչյունափոխության արդյունք է, 2) Արարատյան բարբառի որոշ խոսվածքներում տվյալ ձեւը մեծ հավանականությամբ առաջացել է բարձր կիրառահաճախականություն ունեցող երեք անցողական բայերի (այն է՝ ասել, հրամ. եզ. 2-րդ դ. ասա՛, ածել (որը սկզբնապես նշանակել է «քշել, բե- րել», իսկ հետագայում՝ «լցնել»), հրամ. եզ. 2-րդ դ. ածա՛, անել, հրամ. եզ. 2-րդ դ. ա- րա՛ ) համաբանական ազդեցությամբ, ընդ որում՝ ասել բայը առանցքային դեր է խաղացել այդ գործընթացում, 3 ) իսկ մի շարք այլ բարբառներում (օր.՝ Բայազետի եւ Դիադինի բարբառներում, ինչպես նաեւ Ալաշկերտի խոսվածքում) հավանական է թվում, որ եմ օժանդակ բայի ներկա եզ. 3-րդ դ. վերջահար ձեւը է > ա հնչյունափո- խության է ենթարկվել մկանային լարվածության արտասանական թուլացման հետեւանքով։ Հետագայում այդ ա ձայնավորը օժանդակ բայի ներկա եզ. 3-րդ դ.ձեւից համաբանությամբ տարածվել է ե խոնարհման բայերի ըղձական եզ. 3-րդ դ. ձեւի, իսկ այնտեղից էլ՝ հրամ. եզ. 2-րդ դ. ձեւի վրա։