Դասական հայերենում ապառնիություն արտահայտող ձևերի իմաստագործառութային քննություն - Ավետյան, Սարգիս (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2022)
Դասական հայերենում ապառնիություն արտահայտող երեք հիմնական ձևերի (ստորադասական եղանակի, սահմանական ներկայի և -ոց դերբայ + եմ օժանդակ բայ կառույցի) իմաստագործառութային վերլուծությունը Աստվածաշնչի տեքստի հիման վրա և հունարեն բնագրի համեմատությամբ մեզ հանգեցնում է հետևյալ հիմնական եզրակացություններին․ ա) դասական հայերենում սահմանական ներկայի գործածությունը ապառնիի իմաստով մասամբ բացատրվում է սահմանական ներկայի ընդհանուր տիպաբանական միտումով՝ երկրորդաբար արտահայտելու մոտալուտ և/կամ անխուսափելի ապառնիի իմաստ աշխարհի շատ լեզուներում, մասամբ էլ՝ հին հայերենի աճող ներհամակարգային միտումով, ըստ որի՝ սահամանական ներկան փոխարինում է ստորադասական եղանակին իր բոլոր գործառույթներով, ներառյալ սահմանական ապառնիի նշանակությամբ գործածությունը, բ) այդուհանդերձ, ստորադասական եղանակը հին հայերենում դեռ շարունակում է գործառել որպես ապառնիի արտահայտման առավել հաճախագործածական միջոց, այնպես որ ոչ միայն հունարենի ապառնի ժամանակը, այլև սահմանական ներկան (երբ վերջինս գործածվում է մոտալուտ և/կամ անխուսափելի ապառնիի իմաստով) դասական հայերենում հաճախ արտահայտվում են ստորադասական եղանակի միջոցով, գ) ինչ վերաբերում է -ոց դերբայ + եմ օժանդակ բայ ապառնի վերլուծական կառույցի իմաստագործառութային առանձնահատկություններին, համատեքստից կախված՝ այն արտահայտում է երեք հիմնական նրբիմաստներ․ սպասելի ապառնի (կամ նախորոշված ապառնի), կատարվելիք գործողության/եղելության անհրաժեշտություն կամ անխուսափելիություն և ինչ-որ բան անելու մտադրություն։
Keywords: դասական հայերեն; ապառնիություն; ապառնի վերլուծական կառույց; ստորադասական եղանակ; իմաստագործառութային վերլուծություն; սպասելի ապառնի (կամ նախորոշված ապառնի)