Ակսել Բակունցի արձակի ռիթմը - Ջրբաշյան, Աշխեն (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2023)
Արձակի ռիթմի քննությունը գրականագիտության բավական հետաքրքիր և միևնույն ժամանակ բարդ խնդիրներից է։ Ռիթմը, որը տաղաչափության կարևորագույն հասկացություններից է, լիովին ընկալելի է չափածոյում, այնինչ արձակում դրա գոյության մասին սկսել է խոսվել 19-20-րդ դդ․ սահմանագծին. այդ հարցին անդրադարձել են այնպիսի նշանավոր գրականագետներ, ինչպիսիք են Բ․ Տոմաշևսկին, Վ․ Ժիրմունսկին և ուրիշներ։ Արձակի ռիթմը, անշուշտ, յուրահատուկ իրողություն է, և այն կարևորագույն դեր է կատարում գեղարվեստական խոսքի կազմակերպման գործում, սակայն խնդրին մինչ օրս միարժեք գնահատական չի տրվել։ Մի շարք գրականագետներ ընդհանրապես ժխտում են դրա գոյությունը։Պետք է նկատի ունենալ, որ արձակի ռիթմը ոչ թե արտաքին ձև է, ինչպես չափածոյում, այլ սերտորեն կապված է գեղարվեստական բովանդակության հետ և նրա արտահայտման եղանակներից մեկն է։ Այն դրսևորվում է ոչ միայն հնչյունական ու բառապաշարային մակարդակներում, այլև կոմպոզիցիայի, սյուժեի ձևավորման ու զարգացման եղանակներում, պատկերաստեղծման կարևորագույն սկզբունքների, բովանդակության արտահայտման ձևերի մեջ։ Հետևաբար, արձակի ռիթմի քննությանը կարելի է մոտենալ ամենատարբեր դիրքերից՝ բանաստեղծական չափ ու ռիթմական միավորներ հայտնաբերելու ձգտումից մինչև բուն արձակին բնորոշ հատկանիշների վերհանումը։
Keywords: արձակի ռիթմ; բանաստեղծական չափ; օրնամենտալ արձակ; քնարականություն; գեղարվեստական պատկեր; ներքին ռիթմ; կոմպոզիցիա; ֆրագմենտար սյուժե; զուգահեռականություն