Հ.-ե. երկբարբառային համակարգից սերած երկբարբառակերպերը հին հայերենում (տարաժամանակյա և ապաժամանակյա քննություն) - Պետրոսյան , Վարդան (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2023)
Հայերենագիտության մեջ հին հայերենի երկբարբառային համակարգի տարաժամանակյա քննության փորձերը կրել են դրվագային բնույթ: Ընդ որում, հիմնականում քննության նյութ են դարձել հ.-ե. երկբարբառային համակարգի հետ ծագումնաբանական առնչություններ ունեցող երկբարբառային կազմությունները: Սույն ուսումնասիրության մեջ նախ՝ տարաժամանակյա մոտեցումով ցույց են տրվում հին հայերենի աւ (aṷ), եւ (eṷ), իւ (iṷ), այ (ai̭), ոյ (oi̭) երկբարբառակերպերի ծագումնաբանական առնչությունները հ.-ե. հիմք-լեզվի երկբարբառային և ոչ երկբարբառային նախաձևերի հետ, այնուհետև ապաժամանակյա մոտեցումով, այն է՝ հ.-ե. և ոչ հ.-ե. լեզուներից կատարված փոխառությունների հետ տիպաբանական զուգահեռների միջոցով, ինչպես նաև վիճակագրական մեթոդի կիրառումով հիմնավորվում է, թե ինչու հ.-ե. հատկապես տվյալ երկբարբառը պիտի համարել հայերենի այս կամ այն երկբարբառակերպի հիմնական նախաձև, թեև. 1) երբեմն հայերենի մեկ երկբարբառակերպին համապատասխանում են հ.-ե. մեկից ավելի երկբարբառային նախաձևեր (հմմտ. հյ. աւ (aṷ) < հ.-ե. *eu, *āu, հյ. ոյ (oi̭) < հ.-ե. *eu, *ou), 2) հ.-ե. նախաձևերի շարքում կան նաև ոչ երկբարբառային կազմություններ (հմմտ. հյ. եւ (eṷ) < *ēṷ. աղբեւր < *bhrēṷr̥,- հյ. իւ (iṷ) < հ.-ե. *ii̭. ձիւն < *ghii̭ōm):
Keywords: Հ. Հյուբշման; Հ. Պեդերսըն; երկբարբառակերպ; երկբարբառային նախաձև; ոչ երկբարբառային նախաձև; տարաժամանակյա հայեցակերպ; ապաժամանակյա հայեցակերպ