Քաղաքային ռոմանսի բանահյուսական տեքստերը - Հայրիյան, Լուսինե (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2024)
Հայ ավանդական երաժշտությունն ընդունված է բաժանել երեք հիմնական ճյուղերի՝ գեղջկական, քաղաքային ֆոլկլոր և գուսանա-աշուղական արվեստ:Քաղաքային երաժշտական բանահյուսության խոսքն ի տարբերություն գեղջկականի կառուցվում է  ​​ հիմնականում գրական կամ խոսակցական լեզուներով։ Ժողովրդական երաժշտության այս ոլորտն իր յուրահատուկ դրսևորումներով շարունակում է մնալ երաժշտագետների, ազգագրագետների և բանասերների ուշադրության կենտրոնում, սակայն համակարգային առաջին ուսումնասիրություններն  իրականացվել են դեռևս XX դարում՝ առաջացնելով  հակադիր և իրարամերժ եզրահանգումներ:  Բանագետ-ազգագրագետների մի խումբ ցայսօր բացառում է քաղաքային բանահյուսության գոյությունը՝ համարելով այն գեղջկական բանահյուսական ավանդույթների «ձևախեղում», այլ տեսակետի համաձայն՝ քաղաքային բանահյուսությունը պատմամշակութային ուրույն երևույթ է` զարգացման յուրօրինակ  ընթացքով և օրինաչափություններով:Քաղաքային երգի յուրաքանչյուր նմուշ անցնում է արարման և տարածման առանձնահատուկ ճանապարհ (բանահյուսական տեքստ-ժողովրդական մեղեդի, հեղինակային տեքստ-ժողովրդական մեղեդի, հեղինակային խոսք և երաժշտություն, միևնույն երգի տարբերակայնություն՝ գեղջական և քաղաքային  զուգահեռներով, հայտնի հեղինակ ունեցող երգի ժողովրդականացում և երգի ժողովրդական տարբերակներ՝ բառերի կամ թեմայի  փոփոխությամբ, գյուղական բանահյուսական տեքստերով քաղաքային երգ, միևնույն մեղեդու բովանդակությամբ ու թեմաներով տարբերվող խոսքեր և այլն ):Քաղաքային ռոմանսն ունի որոշակի օրինաչափություններ, որոնք նկատելի են ամենուր: Այս երգատեսակի յուրահատուկ դրսևորումներից է հռչակավոր  ֆադուն։ Ֆադուն սերում է միջնադարյան պիրենեյան (իսպանական և պորտուգալական) ռոմանսներից և պորտուգալական ժողովրդական քառյակներից: Պորտուգալական և հայկական քաղաքային երաժշտական բանահյուսությունները համադրելի են որոշակի մոտիվներով,  ռոմանսային խորհրդանիշներով: Ֆադուներում առավել տարածված խորհրդանիշներից է վարդը, որը կապված է պորտուգալական ավանդական բանահյուսության հետ:Որոշ փոխակերպումներով՝ քաղաքային ռոմանսները շարունակում են կենցաղավարել ժամանակակից քաղաքների երաժշտական ​​մշակույթում։
Keywords: քաղաքային ռոմանս; ֆադու; բանահյուսական տեքստեր; սիմվոլ; երաժշտական; ավանդական; հայկական