Կենաց ծառի առասպելույթը գեղարվեստական ժամանակի համատեքստում (Հրանտ Մաթևոսյան, Վիկտոր Աստաֆև) - Պետրոսյան, Դավիթ (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2024)
Հասարակության մեղջ քաղաքակրթական փոխակերպումները մշտապես ուղեկցել են մարդկությանը: Դրանց բանավոր և գրավոր մեկնությունները հաճախ ներկայացվել են միֆերի տեսքով, որոնք մարմնավորվել են՝ ելնելով տվյալ ազգի հոգեմտավոր գոյության առանձնահատկություններից:   Կենաց ծառի առասպելույթը(միֆոլոգեման) այս համատեքստում առանցքային դեր ունի մասնավորապես գեղարվեստական գրականության մեջ: Մեր նպատակն է եղել քննել այդ առասպելույթը հայ և ռուս գրականության նշանավոր ներկայացուցիչներ Հրանտ Մաթևոսյանի  և Վիկտոր Աստաֆևի արձակում հեղինակի, նրա հերոսներին բնորոշ գեղարվեստական ժամանակի դիտանկյունից: Վերջինիս հոլովույթում կենաց ծառի առասպելույթը նոր բացահայտումների առիթներ է ընձեռել՝ ընդլայնելով տեքստի գեղագիտական ընկալման սահմանները և ըստ այդմ ապահովելով ուսումնասիրության արդիական հնչեղությունը:   Հետազոտության մեջ, իբրև գեղարվեստական ժամանակի մեկնաբանության տեսական հիմք, առաջադրել ենք հռոմեացի աստվածաբան և իմաստասեր Ավգուստինոս Երանելու դրույթը հոգևոր ներկայի մասին: Ներկան իմաստավորող նրա բնութագրումները ՝ անցյալի ներկա (հիշողություն), ներկայի ներկա (անմիջական հայեցում)  և ապագայի ներկա(սպասում), հնարավորություն են տվել բացահայտելու Հրանտ Մաթևոսյանի և Վիկտոր Աստաֆևի որոշ ստեղծագործություններում կենաց ծսռի առասպելույթի ստեղծման և մեկնաբանման մի շարք ուշագրավ կողմեր: Հիշյալ գրողների ստեղծագործությունները տեսական այս դիտանկյունով մինչ օրս չի ներկայացվել: Հոդվածը շարադրելու ընթացքում նախապատվությունը տրվել է համեմատության, վերլուծության և համադրական մեթոդներին:
Keywords: Կենաց ծառ; առասպելույթ; գեղարվեստական ժամանակ; Հրանտ Մաթևոսյան; Վիկտոր Աստաֆև; Ավգուստինոս Երանելի; անցյալի ներկա; ներկայի ներկա; ապագայի ներկա