Նոր բառերի առաջացման հանգամանքները լեզվում - Մելքոնյան, Լուիզա (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2024)
Հոդվածում անդրադարձ է կատարվել նոր բառերի առանձնացման տարբեր սկզբունքներին՝ համադրելով նորաբանությունների մասին լեզվաբանության մեջ տիրապետող տարբեր տեսակետները ինչպես հայ, այնպես էլ օտարազգի (հիմնականում ռուս) լեզվաբանների աշխատություններում: Այնուհետև առանձնացվել են նորաբանությունների առաջացման լեզվական և արտալեզվական գործոնները, ինչպես նաև լեզվի անվանողական համակարգի կատարելագործմանն ուղղված այն միտումները, որոնք նպաստում են նորաբանությունների երևան գալուն:Փորձ է արված բազմաթիվ տեսակետներից առանձնացնելու նոր բառերի ամենաբնորոշ ու համակողմանի սահմանումը՝ տարբերակելով նորաբանություն և նորակազմություն տերմինները, որոնք հաճախ միարժեք չեն սահմանվում կամ երբեմն նույնացվում են: Քննվող լեզվական միավորները՝ բառերը, միավորվել են նորաբանություններ միասնական տերմինի ներքո:Այսպիսով՝ նորաբանությունների ստեղծման հիմք են լեզվում գործառող զանազան նոր երևույթները, ինչպես՝հին բառերին նոր որակներ հաղորդելը,բառակերտման նոր միջոցները,բառակազմական առկա կաղապարներով նոր բառեր ստեղծելը,լեզվական միավորի տնտեսման միտումը,ընդհանրացման, կանոնարկման միտումը (միանման երևույթներին, առարկաներին, հասկացություններին ընդհանուր անվանում տալու ձգտումը),կանոնավորման, ընդհանրացման միտումին որպես հակակշիռ գործառում է նաև տարբերակման (дифференциация), ճշգրտման միտումը,արդեն հայտնի երևույթներին հուզարտահայտչականություն հաղորդելը:
Keywords: բառապաշար; նորակազմություն; լեզվական և արտալեզվական գործոններ; դիպվածային բառ; բառակերտում; բառակազմական կաղապար; կանոնարկում; լեզվական միավորի տնտեսում; հուզաարտահայտչականություն