Լեզվամտածողական հոմանիշություն - Տոնոյան, Թադևոս (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2025)
Սույն հոդվածով մենք նպատակադրվել ենք հաստատել գիտական այն հիպոթեզը, ըստ որի՝ հոմանիշության երևույթը  կարող է դրսևորվել նաև միևնույն լեզուն կրող ժողովրդի գրավոր մշակույթում ստեղծված, ընդունված ու կիրառված տարբեր խորհրդանիշների միջև, և այդ հոմանիշությունը կարող է դրսևորվել անկախ այդ խորհրդանիշների բառային իմաստների բովանդակությունից։ Հոմանշության այս տեսակը նկատվում է լեզվի բառային և քերականական մակարդակներից դուրս՝ տվյալ լեզուն ժողովրդի լեզվամտածողության և արժեքային համակարգի մեջ։ Լեզվական մտածողությունն ու արժեքային համակարգը դրսևորվում են տվյալ լեզվով ստեղծված անհատական և բանահյուսական գրական-գեղարվեստական, անգամ պատմագրական, իմաստասիրական այն տեքստերի մեջ, որոնք ամենաշատն են բնորոշ տվյալ հանրության և ազգի մտածողությանն ու դավանած արժեքներին։ Հոդվածն առաջ է քաշվում նման տեքստերն առանձնացնելու, դասակարգելու մոտեցումներ․ խնդիրը առնչվում է այն սկզբունքին, թե հանրությունը, ժողովուրդը ինչ վերաբերմունք ունեն դրանց նկատմամբ։ Հիշյալ հանրային վերաբերմունքը դրսևորվում է այն իրողությամբ, թե արդյոք տվյալ տեքստը շաղկապվու՞մ է ժողովրդի հավաքական հիշողությանը․ եթե  այն ունի առնչություն, այսինքն՝ ժողովուրդը անընդհատ հիշում է դրանք, ուրեմն նման տեքստերը կրում են տվյալ հանրության, ժողովրդի արժեքային համակարգի կնիքը։ Իհարկե, դրանք առաջին հերթին բանահյուսական տեքստերն են և բարձր հեղինակություն վայելող գրողների այն ստեղծագործությունները, որոնք ունեն լայն ճանաչում, որոնք տվյալ ժողովրդի ուշադրությունն են վայելում տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Նման տեքստերում համեմատաբար շատ գործածվող, համեմատաբար շատ հանդիպող բառերը, դրանցով արտահայտված  երևույթները, առարկաները առանձնահատուկ նշանակություն են ձեռք բերում՝ հաճախ ձեռք բերելով խորհրդանշային արժեք։Հոդվածում լեզվամտածողական հոմանիշության գաղափարը խարսխում է հենց խորհրդանշական բառերի արտահայտած իմաստների հոմանիշության վրա։ Հարկավոր է նաև նշել, որ հոդվածը գրելու ընթացքում անհրաժեշտություն է առաջացել անդրադառնալ և ըստ կարելվույն որոշակիացնել մի քանի հասկացություններ,  այնպիսի լեզվաբանական տերմիններ, որոնց սահմանումը լեզվաբանությունը վերջնականապես չի ճշգրտել մինչև օրս։
Keywords: հոմանիշություն; լեզվամտածողական հոմանիշություն; խոսք; տեքստ; համատեքստ