Ավետիք Իսահակյանը և արևելյան մշակույթը - Քալանթարյան, Ժենյա (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2025)
Հոդվածում ներկայացվում է Արևելքի մշակույթի հանդեպ Իսահակյանի ունեցած մեծ հետաքրքրությունը։ Մի կողմից՝ մանկուց ստացած ռոմանտիկ տպավորությունները, մյուս կողմից՝ Եվրոպայում գտնված տարիներին Արևելքի ժողովուրդների բանահյուսության նկատմամբ ունեցած ոգևորությունը եվրոպական փիլիսոփաների (Նիցշե, Շոպենհաուեր, Կանտ և ուրիշներ) ու գրողների (Գյոթե, Բերանժե, Դյումա․․․) կողմից Իսահակյանին մղում են արևելյան բանահյուսության մշակմանը։ Սակայն Արևելքը ընդհանրական հասկացություն է, որն իր մեջ ամփոփում է տարբեր ազգերի ու ժողովուրդների (հնդկական, չինական, պարսկական, ճապոնական, եգիպտական, հրեական․․․) ազգային խառնվածքը, լեզուն, կրոնը, փիլիսոփայությունը։ Այս ժողովուրդներին պատկանող առասպելներում, ավանդություններում, զրույցներում Իսահակյանը շեշտադրում է յուրաքանչյուր ժողովրդի կենսահայեցողությունը, բարքերն ու սովորությունները։Իսահակյանին հաջողվում է շեշտադրել առանձին ժողովուրդների մտածողությունն ու վարքագիծը և տեսանելի դարձնել հին աշխարհից եկող իմաստուն գաղափարների հարատև նշանակությունը։
Keywords: մշակույթ; բանահյուսություն; փիլիսոփայություն; կրոն; լեգենդ; առասպել; ավանդություն; բուդդիզմ; զրադաշտականություն; կենսահայեցողություն