Հին գրական հայերենի աւ (aṷ) երկբարբառակերպի համաժամանակյա բնութագրերը - Պետրոսյան, Վարդան (ԲԱՆԲԵՐ ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ. ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ, 2026)
Հին գրական հայերենի՝ «V + S» կաղապարին վերաբերող աւ (aṷ) երկբարբառակերպը բառի կազմում հանդիպում է հնարավոր բոլոր երեք դիրքերում՝ բառասկզբի, բառամիջի և բառավերջի: Եթե առաջին երկու դիրքերում այն նախորդում է բաղաձայն հնչյունի (հմմտ. աւգուտ, աւդ, աւծումն, աւտար և այլն, արաւր, ծանաւթ, հաւտ, եղբաւր և այլն), ապա բառավերջում հանդիպում է պայմականորեն փակ վանկում, որքանով ւ (ṷ) կիսաձայնը հին հայերենում չի ունեցել վանկարար գործառույթ, հետևաբար նրանով ավարտվող վանկը չի կարող բաց համարվել: Ի տարբերություն բառասկզբի դիրքի, ուր աւ (aṷ)-ը պարզապես բառը բաղադրող հնչյունական (/հնչույթային) հաջորդականություն էր, որի բաղադրիչներն ունեին հնչարտաբերական սերտ միասնություն, ապա բառամիջի և բառավերջի դիրքերում այն կարող էր իրականացնել նաև քերականական գործառույթ, այսինքն՝ համարժեք լինել ձևակազմական ձևույթի (հմմտ. հաւր (հայր-ի եզ. թ., սեռ.-տր. հլ.) ազգաւ (ազգ-ի եզ. թ., գործ. հլ.), Հոմերաւ (Հոմերոս-ի եզ. թ., գործ. հլ.) և այլն): Ըստ ավանդական հայերենագիտության ներկայացուցիչների՝ երկու ձայնավորի միջև դիրքում ւ (ṷ)-ի և հաջորդող ձայնավորի առնչությունը երկու առանձին հնչույթների հարաբերակցություն էր, իսկ մեր կարծիքով այդ դիրքում ևս կիսաձայնը կազմավորում է երկբարբառակերպ, որն արդեն վերաբերում է «V+S» կաղապարին (հմմտ. ա-ւագ, նա-ւազ, ա-ւեր, բե-ւեռ, բա-ւիղ, շա-ւիղ, թագա-ւոր, լուսա-ւոր և այլն, ուր առկա են ւա (ṷa), ւե (ṷe), ւի (ṷi), ւո (ṷo) երկբարբառակերպները):
Keywords: համաժամանակյա բնութագիր; երկբարբառակերպ; հնչույթակերպ; հնչույթային գործառույթ; հնչույթաբանական հակադրություն; համաժա¬մա¬նակ¬յա բնութագիր, երկբարբառակերպ, հնչույթակերպ, հնչույթային գործառույթ, հնչույթաբանական հակադրություն, Աճառյան, Աղայան; Աղայան