Էթնոքաղաքական տեղաշարժերը և թրքախոսների ինքնության ձևավորման գործընթացներն Իրանական Ադրբեջանում XIX դարում եվ XX դարի սկզբին - Զոհրաբյան Էդուարդ (Պատմություն և մշակույթ, 2022)
Աշխարհաքաղաքական ժամանակակից զարգացումներում էթնիկ ինքնության խնդիրները նշանակալից տեղ են զբաղեցնում ինչպես միջէթնիկ, այնպես էլ միջպետական, ռազմաքաղաքական հարաբերությունների ձևավորման առումներով։ Մասնավորապես բազմէթնիկ նկարագրություն ունեցող տարածաշրջաններում էթնիկ ինքնության հիմնախնդիրն ունի առաջնահերթ նշանակություն՝ հաճախ վերածվելով հակամարտությունների ու բախումների առիթի։ Դրանց շարքում իր առանձնահատուկ դերն ունի իրանական թրքախոսների էթնիկ ինքնության և նույնականացման գործոնը։ Այն արդեն մեկ հարյուրամյակ շահարկվում է Արևելյան Այսրկովկասում միայն XX դարում հանդես եկած Ադրբեջան կոչված պետության կողմից։ Հոդվածում փաստական նյութի հիման վրա ներկայացվում են իրանական թրքախոսների ինքնության ձևավորման գործընթացն ու դրան բնորոշ առանձնահատկությունները Արևելյան Այսրկովկասում բնակվող թյուրքախոս մահմեդականների էթնիկ նույնականացման նմանատիպ գործընթացից։ Վերջիններս Ադրբեջանը քաղաքական շահարկումների միջոցով փորձում է ձևակերպել որպես Իրանի հյուսիսարևմտյան պատմական երկրամասի՝ Ատրպատականի նկատմամբ տարածքային հավակնությունների և «Մեծ Ադրբեջանի» ստեղծման ու պանթյուրքիզմի ծրագրերի իրականացման հիմք։ ԻԻՀ սահմանադրությունը երկրի բնակչության էթնիկ հատկանիշներին մեծ նշանակություն չի տալիս՝ արձանագրելով, որ «բոլոր մուսուլմանները ներկայացնում են միասնական համայնք»։ Դա լիովին վերաբերում է նաև թյուրքալեզու իրանցիներին։ «Էթնիկ ադրբեջանցիներ» տերմինը գործածվում է քարոզչական նպատակներով՝ ընդգծելու համար իրանական հասարակության առանձին տարրերի օտար բնույթը»։ Հիմնախնդրի լուսաբանման առնչությամբ քննության են առնվել ԻԻՀ հյուսիսարևմտյան հատվածի՝ Ատրպատականի և կովկասյան Ալբանիայի աշխարհագրական սահմանների, իրանական Ադրբեջանում լեզվական, XIX դարում և XX դարի սկզբին Իրանում տեղի ունեցած էթնոքաղաքական տեղաշարժերի ու ադրբեջանցիների էթնիկ ինքնության ձևավորման հիմնախնդիրները: