Պատերազմներ և ցեղասպանություն - Հոֆման Թեսսա (Պատմություն և մշակույթ, 2023)
Հայերի բնակեցման պատմական տարածքը, Հայկական լեռնաշխարհը, ինչպես նաև Հարավային Կովկասը հնագույն ժամանակներից եղել են աշխարհի ամենավիճելի տարածքներից։ Սա լուրջ բացասական հետևանքներ ունեցավ տարածաշրջանում ապրող մարդկանց համար՝ կենտրոնձիգ պետության կամ փոքր տարածքի վրա պետականության ստեղծման առումով, հանգեցնելով տարածաշրջանում մրցակից հեգեմոն ուժերից մեծ կախվածության, օտարերկրյա գերիշխանության, միգրացիայի կամ զանգվածային արտահոսքի և նույնիսկ ցեղասպանության: Ցեղասպանությունն այն հանցագործություններից է, որը կատարվել է պատերազմների և քաղաքացիական պատերազմների, ինչպես նաև տարատեսակ փոխակերպումների, միակուսակցական ռեժիմների և խորհրդարանական կառավարման կասեցման ժամանակաշրջանների հետևանքով։ Քսաներորդ դարում ցեղասպանությունները պատահական չեն եղել երկու համաշխարհային պատերազմների ժամանակ։ Այս պատերազմները ծառայում էին որպես քող, որի հետևում պետությունները կարող էին իրականացնել բնաջնջում, ինչը սովորաբար ծրագրվում էր մինչև պատերազմի սկիզբը: Այնուամենայնիվ, երեք միլիոն բնիկ քրիստոնյաների օսմանյան ցեղասպանության փաստացի սկզբնակետը ոչ թե Առաջին համաշխարհային պատերազմն էր, այլ 1912 և 1913 թթ. Բալկանյան պատերազմները, որոնք փորձնական եղան Օսմանյան Էդիրնե (Ադրիանոպոլիս) նահանգում բռնագաղթումների կազմակերպման տեսանկյունից և իրականացվեցին մահվան երթերի տեսքով։ Երիտթուրքերի կառավարիչներն այդպիսով հասկացան, որ երկրից վտարվածները վերադարձել են, իսկ ներքին տեղահանվածների մի զգալի մասը մահացել է։