Հայ-ռուսական հարաբերությունները 1920 թ․ գարնանը և ամռանը հայկական կողմի ձախողումների համատեքստում - Հայրունի Աշոտ (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
ՀՀ վարչապետ Հ. Օհանջանյանն ու իր կառավարությունը, Հայկական հարցի լուծումը միակողմանիորեն կապելով Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի և Սևրի պայմանագրի հետ, անկարող եղան գնահատելու այն ռեալ հնարավորությունները, որոնք Հայաստանի առջև բացում էր տարածաշրջան վերադարձող Ռուսաստանը: Ռուսաստանը 1920 թ․ հունիսին Քեմալին արգելեց հարձակվել Հայաստանի վրա՝ միաժամանակ հարկադրելով ընդունել իր միջնորդությունը Հայաստանի հետ Թուրքիայի սահմանը գծելու հարցում։ Հայաստանի կառավարությունը, սակայն, ոչ միայն հրաժարվեց Ռուսաստանի միջնորդությունն ընդունել, այլև հետևողականորեն ձախողում էր Ռուսաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունների հաստատումը, մինչդեռ վերջինս խոստանում էր Հայաստանի հանրապետությանը հատկացնել որոշակի տարածքներ Արևմտյան Հայաստանից։ Հայկական կողմը, անհեռատեսորեն մերժելով Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական աջակցությունը՝ այդպիսով նաև կանաչ լույս էր վառելում քեմալականների առջև՝ Հայաստանի վրա հարձակվելու համար: Մեզանում արմատացած այն տեսակետը, թե Հայաստանը դարձավ քեմալա-բոլշևիկյան դաշինքի զոհը, չի համապատասխանում իրականությանը, քանի որ եթե Ռուսաստանի կողմից մեզ տրված հնարավորություններն իրատեսորեն գնահատվեին և օգտագործվեին, ապա ոչ միայն կխափանվեր քեմալականների ներխուժումը Հայաստան, այլև վերջինիս տարածքը կարող էր էապես ընդարձակվել։