Հայաստանի երրորդ հանրապետության պատմության ուսումնասիրության վիճակն ու հայ պատմագիտության խնդիրները - Մինասյան Էդիկ (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Հոդվածում քննական վերլուծության է ենթարկվում Հայաստանի երրորդ հանրապետության պատմության ուսումնասիրության ներկա վիճակը։ Հանրապետության պատմության հետազոտության ուղղությամբ հրապարակի վրա եղած գրականությունը բաժանվում է երկու մասի։ Առաջինը վերաբերում է ՀՀ անկախության գործընթացի և ՀՀ ներքին քաղաքականության ոլորտի սկզբնաղբյուրներին և ուսումնասիրություններին։ Առաջին մասի մեջ են մտնում նաև հասարակական-քաղաքական կյանքի, բանակաշինության, սոցիալ-տնտեսական, այդ թվում գիտակրթական ու մշակութային ոլորտի վերաբերյալ ուսումնասիրությունները։ Հայաստանի երրորդ հանրապետության ներքին և արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրության ոլորտում կարևորվել են այդ հինախնդիրների վերաբերյալ պաշտպանած ատենախոսությունները, որոնք լրացնում են հանրապետության պատմության հետազոտության արդյունքները։ Տպագիր սկզբնաղբյուրներից կարևորվում են նաև փաստագրական հարուստ նյութեր ու գիտական լուրջ վերլուծություններ պարունակող հանրապետության տարբեր միջազգային կառույցների ծավալած գործունեությունը Հայաստանի երրորդ հանրապետության տարբեր ոլորտների արդյունքները լուսաբանող ժողովածուները, որոնցից առանձնացվել են ՀՀ ազգային գնահատման զեկույցները, ՀՀ-ում ՄԱԿ-ի գործունեությունը նկարագրող տեղեկատվական ժողովածուները, «Մարդկային զարգացման ազգային զեկույց»-ի ամենամյա համարները, ՀՀ ազգային վիճակագրական գործակալության կողմից հրատարակված «Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական վիճակի հունվար-դեկտեմբեր»-ի տարեկան համարները, Հայաստանի վիճակագրական տարեգրքերի և վիճակագրական գրքույկների ամենամյա համարները, ՀՀ սոցիալական վիճակն արտացոլող ամենամյա վերլուծական զեկույցներն ու ժողովածուները և այլն։ Հանրապետության պատմության ուսումնասիրության մեջ հեղինակը կարևորում է հանրապետության պատմության ուսումնասիրման հատուկ դպրոցների ստեղծումը, որի լավագույն արտահայտություններից է նրա ղեկավարությամբ շուրջ երկու տասնյակ ասպիրանտների կողմից հանրապետության տարբեր ոլորտներն ընդգրկող ատենախոսությունների պաշտպանությանը։ Հայաստանի երրորդ հանրապետության պատմության ուսումնասիրության վիճակը փաստում է, որ չնայած տողերի հեղինակի կողմից հրատարակված երեք ծավալուն մենագրություններին, դեռևս հրապարակի վրա չկա հատկապես Հայաստանի երրորդ հանրապետության միջազգային դրության ու արտաքին քաղաքականությունը մինչև մեր օրերն ընդգրկող ծավալուն մենագրության, որին ձեռնամուխ է եղել հեղինակը։ Վերջում ամբողջական ուսումնասիրության համար արվել են մի քանի խիստ կարևոր առաջարկություններ, որոնք անշուշտ կօգնեն ուսումնասիրությունների արդյունավետությունը էապես բարձրացնելու առումով։