16-րդ դարում բնակչության տեղաբաշխման ընդհանուր պատկերը Հայաստանում՝ առանձին վարչամիավորների օրինակով - Մալխասյան, Միքայել (Պատմություն և մշակույթ, 2021)
16-րդ դարում Հայաստանը վերածվել էր Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Իրանի միջև ռազմական գործողությունների թատերաբեմի։ Տասնամյակներ շարունակվող հակամարտությունը խիստ բացասաբար էր ազդում Հայաստանի բնականոն զարգացման վրա՝ անդրադառնալով սոցիալ-տնտեսական և հոգևոր-մշակութային զարգացման տարբեր ուղղությունների վրա։ Այդ բացասական անդրադարձներից առանձնապես աչքի էին ընկնում ժողովրդագրական հետևանքները, քանի որ հայ բնակչությունը՝ որպես ժողովրդագրական մեկ ամբողջական համակարգ, սկսեց ենթարկվել այնպիսի արտաքին ազդեցությունների, որոնք խաթարում էին նրա բնականոն կենսագործունեությունը։ Այդպիսի ազդեցությունների թվում էին բնակչության բռնի տեղահանումները, մանկահավաքչությունը, կրոնադավանական տարբերակմամբ հարկահավաքության համակարգը, կրոնափոխության խրախուսումը և այլն։ Նման հանգամանքներում մեր ուսումնասիրության նպատակն է հասկանալ, թե այդ բացասական ներգործությունների հետևանքով տեղի ունեցած գործընթացների արդյունքում ինչպիսին է եղել Հայաստանի տարածքում երկու օտար տերությունների ստեղծած վարչամիավորներում հայ բնակչության տեղաբաշխման պատկերը։ Այս նպատակին հասնելու համար խնդիր ենք դրել հնարավորինս դուրս բերել աղբյուրագիտական բազան, որը բավականին սուղ է նշված ժամանակաշրջանի համար և ունի նաև մեթոդաբանական առանձնահատկություններ, ինչպիսին է օրինակ՝ օսմանյան աշխարհագիր մատյաններում բնակչության՝ ոչ թե էթնիկ, այլ կրոնական պատկանելությամբ դասակարգումը։
Keywords: Օսմանյան կայսրություն; Սեֆյան Իրան; Հայաստան; բնակչության տեղաբաշխում; 16-րդ դար; հայեր; առանձին վարչամիավորներ