Էջմիածնի գանձատան արծաթե գոտիների հավաքածուն - Չուգասզյան, Սաթենիկ (Պատմություն և մշակույթ, 2022)
XIX-XX դարերում հայկական ժողովրդական տարազային համալիրների անբաժան բաղադրիչն է եղել գոտին։ Արևմտյան և Արևելյան Հայաստանի տարբեր կենտրոններում ստեղծված արծաթե գոտիները տարբերվում են միմյանցից ճարմանդի ձևով, հարդարանքով և հաճախ նաև մշակման տեխնիկայով։  Արծաթագործության նմուշների հարստության տեսանկյունից բացառիկ է Էջմիածնի գանձատան արծաթե բազմաբնույթ հավաքածուն։ Այս հոդվածի նպատակն է հետազոտել Գանձատան գոտիները, որոնց վերաբերյալ առանձին ուսումնասիրություն նախկինում չի կատարվել:Գանձատան կանացի գոտիների շարքում է թիթեռնիկաձև ժապավենակապ ճարմանդով նմուշը (199), որը կառուցվածքով կրկնում է Վասպուրականի զարդերի տեսքը, իսկ պատկերների և տուղրայի առկայությամբ՝ Կարսում ստեղծված գոտիներից մեկը։ Գանձատան տղամարդկանց գոտիներից հետաքրքիր է կինտոյի կերպարով հարդարված նմուշը (258), որի վրա պահպանվել է վարպետի ազգանունը՝ «М АИРAПETOBЪ»։ Մեր հետազոտության ընթացքում Հայաստանի տարբեր հավաքածուներում գտանք նույն արծաթագործի ստեղծած ևս հինգ գոտի։ Փաստորեն՝ սա նույն վարպետի ստեղծած, առայժմ մեզ հայտնի, ամենամեծ ու բազմազան տեսակների գոտիներից բաղկացած հավաքածուն է։ Մեր կարծիքով այս արծաթագործը 1893-1914 թթ․ ընթացքում Թիֆլիսի հայկական շուկայում աշխատած Մկրտիչ Նիկողոսի Այրապետովն է։Գանձատան տղամարդկանց գոտիներից մեկը զարդարված է թագի պատկերով և հետազոտության ընթացքում նման զարդով մի քանի այլ գոտիներ գտանք։ Հավանաբար նման «Թագակիր գոտիները» ստեղծվել են բարձրաստիճան անձանց համար հատուկ պատվերով։Գանձատան հավաքածուի գոտիներից յուրաքանչյուրը որևէ յուրահատկությամբ տարբերվում է այլ թանգարաններում պահվող նմուշներից, ինչը վկայում է մեր արծաթագործների հմտության ու վարպետության մասին։
Keywords: Էջմիածնի գանձերը; Էջմիածնի զարդերը; արծաթե զարդեր; արծաթե գոտիներ; արծաթագործներ; արծաթագործության դպրոցներ