Ռիսորջիմենտոյի ականավոր գործիչների ազգային պայքարի գնահատականը «Մշակ» թերթում - Մովսիսյան, Ֆելիքս (Պատմություն և մշակույթ, 2022)
Իտալական Ռիսորջիմենտոն, որը նպատակ էր հետապնդում թոթափել ավստրիական տիրապետությանը և միավորել Իտալիան, լայն արձագանք գտավ ժամանակի հայ հասարակական մտքում և պարբերական մամուլում։ Դրան անդրադարձած հայ լիբերալ հոսանքի առաջամարտիկ «Մշակ» թերթը Իտալիայի միավորման գործում կարևորել է Ռիսորջիմենտոյի առաջնորդներ Ջուզեպպե Մացցինիի, Ջուզեպպե Գարիբալդու, Վիտտորիո Էմմանուել II թագավորի և կոմս Կամիլո Կավուրի դերը։ Թերթը Ջ․ Մացցինիին անվանում է «երևելի հանրապետական», «ժողովրդապետական հանճար» և «մեծ հայրենասեր», ով դեռ ուսանողական տարիներից հրապուրվեց իր հայրենիքի ազատության ու միության գաղափարով։«Մշակի» կարծիքով՝ Ջ․ Մացցինիին թեպետ իր ստեղծագործություններով ու գործունեությամբ չկարողացավ միավորել Իտալիան, բայց    «նշանավոր դեր խաղաց» հայրենասիրական ուժերի համախմբման ու ազգային պայքարի ղեկավարման գործում։ «Մշակ» թերթն առանձնապես բարձր է գնահատում Ջ․ Գարիբալդու ներդրումը Իտալիայի միավորման համար պայքարում՝ նրան անվանելով «իտալական մեծ ազգասեր», ով իր անունն անմահացրեց հայրենիքին մատուցած ծառայություններով։ Լրագրի բնութագրմամբ՝ Ջ․ Գարիբալդին իր հայրենակիցներին անդադար հրավիրում էր կռվել ազատության համար և նրանց ցույց էր տալիս «անսասան հաստատամտության» անձնական օրինակ։«Մշակը» Վիտտորիո Էմմանուել II թագավորին բնութագրում է որպես «երևելի ազգասեր և երևելի պետական գործիչ», հայրենասեր և քաջ զինվորական, ժողովրդի ու պետության շահով առաջնորդվող թագավոր։ Թերթի կարծիքով թագավորը զգույշ մարդ էր, երբեք վճռական քայլ չէր անում, թույլ էր տալիս, որ ամեն անգամ պայքարը սկսի ժողովրդական հերոս Ջ․ Գարիբալդին։«Մշակի» բնութագրմամբ՝ Վիտտորիո Էմմանուելի «անունը փառավոր տեղ է գրավում Իտալիայի պատմության մեջ»։ «Մշակը» իտալական ազատագրական պայքարի գործում կարևորում է նաև Կ․ Կավուրին։ Թերթի կարծիքով Վիտտորիո Էմմանուել թագավորը միշտ առաջնորդվում էր Կ․ Կավուրի խորհուրդներով և «նրան է պարտական իր հաջողությունների մեծ մասի համար»։
Keywords: Ռիսորջիմենտո; ազատության; անկախություն; հայրենիք; միավորում; Ջուզեպպե Մացցինի; Վիտտորիո Էմմանուել II; Ջուզեպպե Գարիբալդի