«Մայր Հայաստան» ռազմական պատմության թանգարան, էքսկուրսավար - Ապերյան, Անահիտ (Պատմություն և մշակույթ, 2023)
Միջնադարյան մանրանկարիչները պատահական կերպարներ չեն ստեղծել ձեռագրերը նկարազարդելու համար. նրանցից յուրաքանչյուրն ունեցել է պատկերման իր յուրօրինակ մոտեցումը։ Այդ պատկերված կերպարներից յուրաքանչյուրն ուներ իր ուրույն դերն ու մեկնաբանությունը, և այդ կերպարների թվին են դասվում նաև հուշկապարիկ-սիրենները, որոնց մասին ուսումնասիրությունները սակավ են։ Մեր աշխատանքում  ուսումնասիրել ենք 45 հուշկապարիկի պատկեր (խորաններում, գլխազարդերում, լուսանցազարդերում, տերունական տեսարաններում) և դրանցից մի քանիսը վերլուծելուց հետո հանգել ենք հետևյալ եզրակացություններին: Նախաքրիստոնեական  ժամանակաշրջանում բոլորովին նոր նշանակություն են ձեռք բերել դևերի, հրեշների, չար ոգիների նշանակություն ունեցող հուշկապարիկները, որոնք հիշատակվում են դիցաբանական լեգենդներում։ Հուշկապարիկները հայտնի էին իրենց քաղցր ու դյութիչ ձայնով: Հավանական է, որ եթե մինչ քրիստոնեության ընդունումը նրանք օգտագործում էին իրենց դյութիչ ձայնը մարդկանց բռնելու և սպանելու համար, ապա՝ քրիստոնեական շրջանում, նրանք իրենց դյութիչ ձայնով ազդարարում էին քրիստոնեական իրադարձությունների մասին։ Դրա մասին են վկայում բազմաթիվ մանրանկարչական և այլ օրինակներ։ Քրիստոնեական ժամանակաշրջանում սիրենները ազդարարում էին Քրիստոսի գալուստը և մարդկանց համար ճանապարհ բացում դեպի քրիստոնեական հավատքը: Այսպիսով՝ մենք կարող ենք ասել, որ վերջիններս բացահայտվում են որպես չար ոգիներ, դևեր նախաքրիստոնեական շրջանում, իսկ միջնադարում դառնում են քրիստոնեական իրողությունների ավետաբեր:
Keywords: Ավետարան; հայկական մանրանկարչություն; առասպելական էակ; սիրեն; հրեշ; ավետաբեր; զարդանախշ