Ինչպե՞ս հաղթել։ Կռվի թեման և ռազմիկի կերպարն Արցախի խաչքարային պատկերաքանդակում - Petrosyan, Hamlet (Պատմություն և մշակույթ, 2023)
Մահկանացուներին պատկերող արցախյան խաչքարային քանդակները, որոնք սկսում են տարածվել XII դարից, մի առանձնահատուկ երևույթ են հայ մշակույթում: Դրանք ներկայացնում են ոչ միայն առանձին կերպարներ, այլև, որպես կանոն, թեմաներ կամ տեսարաններ, որոնք սովորաբար ընդհանուր եզր չունեն պաշտոնական քրիստոնեության հետ, չնայած տեղադրված են խաչի հարևանությամբ և ուղեկցվում են վերջին օրերին ուղղված կանոնիկ արձանագրություններով։ Քանդակները ներկայացնում են ռազմիկների, իշխանների ու արհեստավորների, կանանց ու երեխաների։ Դրանք ներկայացնում են հանգուցյալի իդեալականացված կերպարն իրական կյանքում և անմահության ակնկալիքները մահվանից հետո։ Պատկերաքանդակային հորինվածքներում կարելի է առանձնացնել կռվի, որսի, խնջույքի, անմխիթար սգի, «ընտանեկան դիմանկարի», «խաչի սպասման» և այլ թեմաներ։ Քանդակներում ամենատարածված պատկերներից են հեծյալ ու հետիոտն ռազմիկները, որոնք պատկերված են զենքերով, ընտանիքի անդամների և սպասավորների հետ, ծիսական գինի ըմպելիս և այլն։
Keywords: Արցախ; խաչքար; պատկերաքանդակ; հեծյալ և հետիոտն ռազմիկներ; պաշտամունք ձի; սպառազինություն; ռազմական գործողություններ