Դիլիջանի գավառի տեղական ինքնակառավարման մարմինների պատմությունը 1918-1920 թթ․ - Ասատրյան, Աննա (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Հոդվածում լուսաբանվում է հայ իրականության մեջ առաջին գավառային տեղական ինքնակառավարման մարմինների ստեղծման և գործունեության  պատմությունը։ Ներկայացվել է, թե որքան կարևոր նշանակություն ունեցավ 1918 թ․ փետրվարին քաղաքական բարդ իրավիճակում Դիլիջանում գավառային ՏԻՄ-ի ստեղծումը, և  վերջինս ինչպե՞ս կարողացավ հաղթահարել խառը բնակչություն ունեցող գավառի  կառավարման ճգնաժամը, որը առնչվում էր միջէթնիկական կոնֆլիկտների, պարենի ձեռք բերման և սոցիալ-տնտեսական և անվտանգային նշանակության այլ հիմնախնդիրներին։ Պարզաբանվել է, թե ինչու՞ ՀՀ անկախության հռչակումից հետո պետական իշխանությունը փոխեց ՏԻՄ-ի հիմնական կազմը։ Հոդվածում անդրադարձել  ենք  1919 թ․ սեպտեմբերի 21-ին,  ժողովրդավարական սկզբունքների հիման վրա կազմակերպված ՏԻՄ ընտրություններին, նախընտրական և հետընտրական գործընթացներին։ Մատնանշել ենք նաև ՏԻՄ-ի գործադիր մարմնի՝ վարչության հաջողված ձեռնարկումները և բացթողումները, որոնք անմիջական ազդեցություն են ունեցել գավառի բնակչության կյանքի որակի փոփոխության վրա, քանզի վարչության ենթակայության տակ են գտնվել դպրոցներ, հիվանդանոցներ, որբանոցներ, սննդատու կայաններ և կարևոր նշանակության այլ հաստատություններ։Վերհանվել են Դիլիջանի  գավառային ՏԻՄ-ի ոչ բնականոն գործելու պատճառները, որոնք մեծապես պայմանավորված էին բոլշևիկների հակապետական քայլերի, ներկուսակցական կոնֆլիկտների և այլ գործոնների հետ։
Keywords: Դիլիջան; տեղական ինքնակառավարման մարմին; խորհուրդ; վարչություն; ժողովրդավարություն; անկախություն; ընտրություններ; կուսակցություն