Ականավոր նավատորմավարն ու գիտնականը - Մինասյան, Էդիկ; Հարությունյան, Կլիմենտ (Պատմություն և մշակույթ, 2025)
Ամփոփելով մեր ուսումնասիրությունը Խորհրդային միության զինված ուժերի և ռազմածովային նավատորմի տաղանդավոր զորապետ և նավատորմավար, հայ ժողովրդի արժանավոր զավակ, Խորհրդային միության հերոս Իվան (Հովհաննես) Ստեփանի Իսակովի (Տեր-Իսահակյան) մասին, գալիս ենք այն եզրակացության, որ նա հանդիսացել է ոչ միայն ականավոր ռազմածովային գործիչ, այլև նշանավոր գիտնական ու գրող։ Ի․ Ս․ Իսակովը ապրել է 73 տարի, որից 53-ը նվիրել է հայրենիքի պաշտպանության սրբազան գործին։ Ծնվելով ու մեծանալով Ելիզավետպոլի Գետաշենի շրջանի (Հյուսիսային Արցախ) Հաջիքենդ գյուղում, նա ստացել է ժամանակի համար բարձրորակ կրթություն՝ ավարտելով ռազմածովային ակադեմիայի բարձրագույն դասընթացները, մտնելով կարմիր բանակի ռազմածովային ուժերի շարքերը ակտիվորեն մասնակցել է քաղաքացիական պատերազմին, որպես ռազմանավի հրամանատար, ծառայել է բալթյան, ապա Սև ծովյան նավատորմում, հրամանատարից, շտաբի պետի պաշտոններից հասնելով ԽՍՀՄ ռազմածովային ժողկոմի 1-ին տեղակալի պաշտոնին։ Մասնակցելով Խորհրդա-ֆիննական, ապա Հայրենայան մեծ պատերազմին, ծովակալ Ի․ Ս․ Իսակովը լուրջ ավանդ է ներդրել Լենինգրադի հերոսական պաշտպանության գործում, աչքի ընկել Ղրիմի և Կովկասի համար մղված մարտերում, որտեղ ծանր վիրավորվելով, զրկվել է մի ոտքից։ Ապաքինվելուց հետո նորից վերադարձել է մարտական շարքեր ու շարունակել վարել պատասխանատու պաշտոններ։ Հաղթանակից հետո նա ակտիվորեն զբաղվել է նաև գիտական աշխատանքով։ Նրա հեղինակությամբ 1950, 1953 թթ․ լույս են տեսել «Ծովային ատլաս» մեծարժեք աշխատության երկու հատորները, որոնք արժանացել են Ստալիինյան 1-ին կարգի մրցանակի։ 1958 թ․ մինչև իր կյանքի վերջը՝ 1967 թ․ հոկտեմբերի 11-ը ծովակալ Իսակովը եղել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբի գլխավոր տեսուչ։ 1955 թ․ նրան շնորհվել է ԽՍՀՄ նավատորմի ծովակալի կոչում, իսկ 1965 թ․ Խորհրդային Միության  հերոսի կոչում։ Ի․Ս․ Իսակովի գրչին են պատկանում 170 գիտական գործեր, որի համար նրան 1946 թ․ շնորհվել է ռազմածովային գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1958 թ․ նա ընտրվել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։ Հայրենիքը բարձր է գնահատել ականավոր ծովակալի վաստակը, բացի հերոսի կոչումից, նրան պարգևատրելով Լենինի՝ 6, Կրմիր դրոշի՝ 3, Ուշակովի՝ 1-ին աստիճանի 2 շքանշաններով և այլն։ Հայաստանում ևս բարձր են գնահատել արժանավոր զավակի հիշատակը։ Երևանի գլխավոր փողոցներից մեկը կոչվում է ծովակալ Հ․ Իսակովի անունով, որտեղ և կանգնեցվել է նրա հուշարձանը։ Երևանի թիվ 132-րդ հիմնական դպրոցը կոչվել է նրա անունով, կից բացվել է ծովակալի թանգարանը։ ՀՀ կառավարությունը հիմնադրել է «Ծովակալ Իսակով» մեդալը, որը համարվում է կառավարական պատվավոր պարգևներից մեկը։
Keywords: ծովակալ; նավատորմ; հերոս; պատերազմ; հածանավ; ծով; բանակ; ինքնապաշտպանություն; ռազմաճակատ; ծովային