ՓԱԽՍՏԱԿԱՆ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ԻՆՏԵԳՐԱՑՄԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍԱՅԻՆ ՄՈԴԵԼԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ - Հայրապետյան, Դավիթ; Հակոբջանյան, Աննա; Միրզոյան, Նարինե (Արդի հոգեբանություն, 2024)
2023 թվականին ավելի քան 100.000 արցախցիներ ստիպված եղան լքել իրենց տները և բռնի տեղահանվել Հայաստանի Հանրապետություն։ Բռնի տեղահանվածների հարմարումը նոր միջավայրին և հասարակության մեջ ինտեգրումը այսօր մեր առջև ծառացած առաջնային հետազոտական խնդիրներից է: Արցախցիների հարմարվողականության և ինտեգրման գործընթացն օժտված է առանձնահատկություններով, որոնք պայմանավորված են մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոններով Գիտության մեջ և պրակտիկայում մշակվել են փախստականների ինտեգրման մի քանի հայեցակարգային մոդելներ: Հոդվածում մենք ներկայացրել և քննարկել ենք դրանցից մի քանի առանցքային մոդելներ: Հաշվի առնելով, որ Արցախցիների բռնի տեղահանությունը, ի տարբերություն առկա շատ օրինակների, այնուամենայնիվ կրում է որոշ յուրահատկություններ, ինչպես նաև չկան փախստական ուսանողների ինտեգրման ունիվերսալ մոդելներ, մենք մշակել և առաջադրել ենք փախստական ուսանողների ինտեգրման ռեսուրսային տեական մոդել: Սույն մոդելում մենք առանձնացրել ենք անձնային և միջավայրային գործոններ, որոնք բեկվելով փախստականի անձի ռեսուրսային հիմքի մեջ, պայմանավորում են ինտեգրման արդյունավետությունը:Անձնային գործոնների շարքում մենք դիտարկում ենք գործոնների երկու խումբ. Առաջինը սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական գործոնների խումբն է։ Անձնային գործոնների երկրորդ խումբը հոգեբանականն է, որտեղ դիտարկում ենք ընկալումները և հնարավոր ռիսկերի և վտանգների ընկալումն ու գնահատումը: Միջավայրային գործոնները ներառում են փախստականների մասնակցությունը և քաղաքացիությունն ու անձի իրավունքները: Մեր առաջարկած մոտեցման համաձայն՝ այս գործոններն բեկվում են են փախստականի անձի ռեսուրսային միջավայրում: Ըստ մեր մոտեցման՝ ուսանողների ռեսուրսային միջավայրի առանցքը մարդու ժամանակային հեռանկարն է, ինչպես նաև կարևորում ենք կրթական գործընթացում լինելը որպես ինտեգրման գործընթացի կարևորագույն ռեսուրս։ Հաջորդ ռեսուրսը մարդու սեփական բարեկեցության մակարդակի ընկալումն ու գնահատումն է:
Keywords: փախստականների ինտեգրում; ինտեգրման մոդելներ; պարտադրանք; սուբյեկտիվ բարեկեցություն; երիտասարդ փախստականներ; իրավունքներ և քաղաքացիություն; ժամանակի հեռանկար