ՏԵԿՏՈՆԱԿԱՆ ՊՐՈՑԵՍՆԵՐՆ ԵՐԿՐԱՇԱՐԺԵՐԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՎՈՂ ՕՋԱԽՆԵՐՈՒՄ (ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր. Երկրաբանական և աշխարհագրական գիտություններ, 2022)
Տեկտոնամագնիսական էֆեկտի ուսումնասիրությունից առաջ այն կազմավորող մագնիսաառաձգական էֆեկտը ուսումնասիրվել է լաբորատոր և ապարների բնական տեղադրման պայմաններում: Այդ ուսումնասիրությունների արդյունքում գրանցվել են մագնիսաառաձգական էֆեկտի դարձելի և անվերադարձ փոփոխություններ: Մինչև հիմա հայտնաբերված տեկտոնամագնիսական էֆեկտները, կամ որ նույնն է, երկրաշարժերի տեկտոնամագնիսական նախանշաններն ունեցել են դարձելի բնույթ: Անվերադարձ էֆեկտների բացակայությունը հուշում է, որ տեկտոնամագնիսական դաշտում չեն արտացոլվել բոլոր այն ֆիզիկական պրոցեսները, որոնք կարող էին այդ դաշտում ստեղծել անվերադարձ փոփոխություններ: 2021 թ.-ին տեղի ունեցած երկրաշարժերի նախանշանները գրանցվեցին որպես անվերադարձ փոփոխություններ, որոնք գտնվում էին «Սարագյուղ» երկրամագնիսաչափական կայանին շատ մոտ՝ 1-20 կմ հեռավորության վրա: Սա հիմք է տվել հաստատելու, որ անվերադարձ փոփոխությունները երևակվում են միայն դիտարկման կայանին շատ մոտ գտնվող օջախների դեպքում: Դիտարկված դարձելի և անվերադարձ փոփոխությունները արտացոլում են կազմավորվող օջախներում ընթացող առաձգական և պլաստիկ դեֆորմացիաների առկայությունը:
Keywords: tectonomagnetic field; rate of field change; еarthquake; magnitude; tectonic stresses; local component of the field; irrevocable changes