ՎԱՅՈՑ ՁՈՐԻ ԿԼԻՄԱՅԻ ՀԱՐՄԱՐԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ (ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր. Երկրաբանական և աշխարհագրական գիտություններ, 2023)
Հոդվածում քննարկվում են լեռնային ռելեֆի պայմաններում կլիմայի հարմարավետության գնահատման հարցերը, որի բարդությունը պահանջում է իրականացնել տարածաժամանակային ուսումնասիրություն: Հոդվածում որպես օրինակ ընտրվել է Վայոց ձորը, որը տիպիկ լեռնային տարածք է: Այստեղ առկա է կլիմայական փոխկապակցված պայմանների այն անհրաժեշտ բազմազանությունը, կարևորության այն մակարդակը, որոնք Վայոց ձորը դարձնում են երկրաէկոլոգիական հետազոտության տիպիկ օբյեկտ: Այդպիսի հետազոտությունը ոչ միայն գիտամեթոդական հետաքրքրություն է ներկայացնում և օգտակար է այլ լեռնային տարածքների կլիմայի հարմարավետության ուսումնասիրության համար, այլև իր գործնական ուղղվածությամբ կարող է նպաստել Վայոց ձորի տարածական պլանավորման հիմնախնդրի գիտական ճանաչողությանն ու լուծմանը: Ուսումնասիրության նպատակն է մշակել Վայոց ձորի տարածքի կլիմայական հարմարավետության գեոէկոլոգիական ինտեգրալ գնահատման մեթոդաբանություն և մեթոդաբանական մոտեցումներ՝ հիմնված նրա բնական ռեսուրսների ներուժի կենսակլիմայական բաղադրիչի չափելիության և վերլուծության վրա՝ օգտագործելով ինտեգրալ կենսակլիմայական ցուցիչներ: Հոդվածում ներկայացված են Վայոց ձորի կենսակլիմայական ռեսուրսների տարածաժամանակային բաշխման հաշվարկի և վերլուծության արդյունքները։ Համարժեք արդյունավետ ջերմաստիճանը, ճառագայթային համարժեք արդյունավետ ջերմաստիճանը, անհարմարավետության գործակիցն ու եղանակի խստությունն օգտագործվել են որպես հիմնական կենսակլիմայական ինդեքսներ: Ուսումնասիրության արդյունքում բացահայտվել են տարածքի կլիմայական պայմանների որոշ առանձնահատկություններ վերջին տասնամյակների ընթացքում, առանձնացվել են կլիմայական հարմարավետության գոտիները և դրանց տարածքային բաշխվածությունը տարվա տարբեր ժամանակահատվածներում: Պարզվել է, որ հաշվարկված կենսակլիմայական ռեսուրսների բաշխումը Վայոց ձորի տարածքում ունի զգալի տարածական և ժամանակային տարասեռություն, ինչպես նաև բնութագրվում է փոքր տարածքների ձևավորմամբ, որոնք առաջանում են տեղական մթնոլորտային շրջանառության գործընթացներով:
Keywords: ecological niche; climate factors; climate comfort; bioclimatic potential; population health