ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ՍԻԲԻՐԻ ԱՆՏԱՌԱՅԻՆ ԵՎ ՃԱՀԱՅՏԱՅԻՆ ԷԿՈՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ ԱԾԽԱԾՆԻ ԵՐԿՕՔՍԻԴԻ ԶԳԱՅՈՒՆ ԵՎ ԹԱՔՆՎԱԾ ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՀՈՍՔԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱՅԻՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ (ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր. Երկրաբանական և աշխարհագրական գիտություններ, 2025)
Բարձր լայնություններում կլիմայի փոփոխությունը տեղի է ունենում ավելի արագ տեմպերով, քան մյուս տարածաշրջաններում: Բևեռային էկոհամակարգերը հատկապես խոցելի են և ենթակա են նման փոփոխությունների: Բուսականության արձագանքը շրջակա միջավայրի պայմանների փոփոխություններին հիմնականում դրսևորվում է էկոհամակարգերի աշխատանքի փոփոխության միջոցով, որն իր հերթին ազդում է ջրային գոլորշիների (H2O) և ածխածնի երկօքսիդի (CO2) հոսքերի վրա: Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել CO2-ի և զգայուն (H) ու թաքնված ջերմության (LE) հոսքերի զուտ էկոհամակարգի փոխանակման սեզոնային փոփոխականությունը հյուսիսային Սիբիրում գտնվող մերձարկտիկական ճահճում և հյուսիսային տայգայի խեժափիճու անտառում: Նոր փորձարարական տվյալներ են ստացվել՝ օգտագործելով տուրբուլենտ պուլսացիայի մեթոդը 2019–2023 թթ․ համար: Արդյունքները ցույց են տվել, որ երկու էկոհամակարգերն էլ հետևողականորեն կլանել են CO2 մթնոլորտից՝ չնայած օդերևութաբանական պայմանների զգալի միջտարեկան տատանումներին: 2019–2023 թվականներին NEE-ն վեգետացիայի ընթացքում կազմում է –62,9-ից –120,2 գC·մ–2 մերձարկտիկական ճահիճում և –63,5-ից –83,6 գC·մ–2՝ լայնատերև անտառում: H և LE հոսքերը նույնպես ցույց են տվել զգալի միջտարեկան տատանումներ, որոնք հիմնականում որոշվում են արեգակնային ճառագայթման մուտքով և տեղումների տատանումներով:
Keywords: carbon dioxide fluxes; latent and sensible heat fluxes; eddy covariance; subarctic palsa mire; larch forest; North Siberia; forest-tundra ecosystem; permafrost