ԿԼԻՄԱՅԻ ԵՎ ՀՈՂԱԾԱԾԿՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԱԾԱԿԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿՅԻՆ ՓՈԽԱԶԳԱՅԻՆ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐԸ ԿԵՐՉԻ ԹԵՐԱԿՂԶՈՒՄ 1990–2020 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻՆ (ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր. Երկրաբանական և աշխարհագրական գիտություններ, 2025)
Այս ուսումնասիրության նպատակն է բացահայտել Կերչի թերակղզում կլիմայական պարամետրերի, ինչպիսիք են ջերմաստիճանը և տեղումները, փոփոխությունների, ինչպես նաև հողօգտագործման և հողածածկույթի դինամիկայի միջև տարածաժամանակային կապերը 1990–2020 թվականների ընթացքում։ Համակցված նեյրոնային ցանցի օգտագործմամբ Landsat բազմա-սպեկտրային պատկերների (TM, ETM+, OLI) դասակարգման հիման վրա բացահայտվել են 8 LULC դասեր: ERA5 կլիմայական տվյալները ճշգրտվել են ուսումնասիրության տարածքում գտնվող չորս օդերևութաբանական կայաններից ստացված տվյալների վրա մշակված U-Net նեյրոնային ցանցի մոդելի միջոցով, ինչը մեծացրել է վերջնական ճշգրտությունը։ Պիքսել-պիքսել Սփիրմանի կոռելյացիոն վերլուծությունը ցույց տվեց, որ ջերմաստիճանի բացասական կոռելյացիաները LULC-ի հետ դիտվում են արհեստական կանաչապատ տարածքներում (անտառներ, գյուղատնտեսական հողեր), որտեղ բուսականությունը նվազեցնում է տեղական տաքացումը գոլորշիացման պատճառով, իսկ դրական կոռելյացիաները՝ հարավ-արևմուտքում, որտեղ չորացումը և ջերմաստիճանի բարձրացումը ուղեկցվում են ցածր արտադրողականության դասերի (մերկ հողեր, անպտուղ հողեր) անցմամբ։ Եվ նաև, հյուսիս-արևմուտքում խոտածածկույթի աջակցություն և հարավ-արևելքում քաղաքային և լճափնյա տարածքներում դեգրադացիայի աճ։
Keywords: climate change; spatiotemporal analysis; correlation analysis; aridization; ecosystem adaptation