ՌԵԼԻԵՖԱԱՌԱՋԱՑՆՈՂ ԿՐԻՈԳԵՆ ԷԿԶՈԴԻՆԱՍԻԿ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԵՎ ԱՐՑԱԽՈՒՄ (ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր. Երկրաբանական և աշխարհագրական գիտություններ, 2001)
Արտածին ձևադինամիկ կրիոգեն համակարգը հանդիսանում է ՀՀ և Արցախի տարածքի բարձր լեռնային (2000 մ-ից բարձր) գեոմորֆոլոգալանդշաֆտային գոտու ռելիեֆաառաջացնող առաջատար գործոններից մեկը: Հոդվածում քննարկվում են կրիոգեն պրոցեսների տարբեր ենթատիպերի զարգացման կլիմայական նախադրյալները, էությունը, բնույթը և առանձնահատկությունները, նրանց ստեղծած ռելիեֆի միկրոձևերը և փուխր նստվածքները: Նիվացիայի հետ է կապված նիվացիոն իջվածքների, կարոիդների արտաբերման կոների առաջացումը, իսկ կրիոսոլիֆլյուկցիայի հետ՝ դարավանդների առաջացումը և դելյուվիալ չինգիլների դանդադ շարժումը: Գրունտների սառչելու և հալքի հետ է կապված սեզոնային սառցույթի շրջաններամ մեդալիոնների. քարային օդերի, բազմանկյուն գետինների առաջացումը: Կրիոգեն պրոցեսներր բացասաբար են անդրադառնում մարդու տնտեսական գործունեության վրա: Այդ պատճառով անհրաժեշտ է կատարել մանրամասն ուսումնասիրություններ, խոշոր մասշտաբի քարտեզագրական աշխատանքներ և մշակել բնապահպանական միջոցառումների ծրագիր:
Keywords: cryogenic ehodynamic system; Armenia; nivation